dinsdag 26 oktober 2010

I. Het leesplezier is terug

Onmiskenbaar pluspunt van de de terugkeer van het dikke boek: het zijn betere tijden voor leesplezier. Een leesbaar boek schrijven is voor kwaliteitsschrijvers niet meer taboe, zodat lezers voor hun plezier niet meer alleen aangewezen zijn op pulp. Om een verklaring voor deze langverwachte terugkeer te vinden, moeten we in de geschiedenis van het leesplezier duiken. Leesplezier is in Nederland altijd verdacht geweest. Misschien heeft dat iets met het calvinisme te maken. Voor leesplezier heb je in de eerste plaats een plot nodig en wat in Nederland voor literatuur doorgaat is opvallend arm aan plot. Voor ervaren lezers is dat niet zo'n punt, maar voor kinderen is dat echt een probleem. Kinderen lezen om zich te ontspannen. Een beetje puzzelen en iets leren is niet erg, maar het moet niet de boventoon voeren. Een ander probleem is de boodschap van boeken. In de eerste helft van de vorige eeuw domineerde de pedagogiek. Kinderen moesten lezen over mensen met een hoge morele standaard. In werkelijkheid waren natuurlijk vooral tegendraadse boeken populair, zoals Dik Trom en Pietje Bell. In de jaren zestig en zeventig bloeide even het knap geschreven sprookjesachtige avonturenboek op, met als beste voorbeelden Paul Biegel en Tonke Dragt. Jan Terlouw en Thea Beckman zijn daarnaast goede voorbeelden van leerzaam en spannend tegelijk. Dit is de enige periode in de geschiedenis van de jeugdliteratuur die ik ken, waarin critici en jonge lezers wel eens op één lijn zaten. Daarna kwam het literaire kinderboek, dat in de jaren tachtig werd gezien als een bevrijding, maar in werkelijkheid de terugkeer betekende van de pedagogische stroming: kinderen werden nu niet met straffe hand naar het Goede geleid, maar met een even straffe hand naar het Waardevolle. Voor een opdringerige ethiek kwam een opdringerige esthetiek in de plaats. Die laatste stroming is het afgelopen decennium duidelijk op de achtergrond geraakt. De verklaring van de terugkeer van het leesplezier ligt dáár: de pedagogische draak is voorlopig weer even verslagen. Misschien voerde een bepaalde tovenaar wiens naam wij pas in de derde trend noemen de troepen aan, maar er is sprake van een bredere trend: lezen mag weer in de eerste plaats om leesplezier gaan. Boeken draaien weer om inhoud en niet alleen om vorm. Het kwaliteitsniveau mag in veel gevallen hoger, maar er is onmiskenbaar een ontwikkeling in de goede richting.

Terug naar het overzicht. Illustratie: Maurice Sendak.

4 opmerkingen:

  1. Erg leuk om te lezen, deze analyses!

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Gaat het echt om de plot? Je kan Fantasia van Stilton bijvoorbeeld moeilijk verdenken van een schitterend plot. Behalve dat de muis steeds op dezelfde manier van het ene door het andere rijk reist gebeurt er eigenlijk niets. En toch is het boek gi-ga-populair.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Niet alleen, maar wel om spannend. Ik vind bijvoorbeeld amerikaanse literatuur vaak veel fijner lezen dan nederlandse. Daar mag spannend namelijk wel!
    Ik heb 25 boeken van de GJP gelezen en de enige die me echt bijblijft is tot nu toe Hongerspelen van Collins. Dit is zo spannend! Ook mijn kinderen hebben dit boek verslonden, voor de rest hebben ze er een stuk of 10 gelezen en die vonden ze nogal problemerig.

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Pietje Bell had natuurlijk wel een hart van goud, 't liep alleen vaak anders dan hij bedoelde. Kom niet aan Pietje.

    BeantwoordenVerwijderen