woensdag 6 oktober 2010

Steekje los bij Griffeljury

Hiernaast staat het boek dat gisteren de Gouden Griffel had moeten winnen, gesteld dat er alleen gekozen kon worden uit de door de jury genoemde boeken. Aadje piraatje van Marjet Huiberts en Sieb Posthuma is prachtig uitgegeven en geïllustreerd en hoewel ik wel kritisch was op de dwingende rijmschema's, verdient dit boek waardering omdat de verhalen écht op kleuterniveau zijn. Het boek van winnaar Daan Remmerts de Vries is kwalitatief misschien beter of in elk geval uit oogpunt van volwassenen interessanter. Dat oordeel laat ik graag aan de jury. Maar je kunt je afvragen of een jury die tussen neus en lippen poneert dat een moderne versie van het scheppingsverhaal zoals dit níet over de hoofden van kinderen* gaat, wel weet waar ze mee bezig is. De jury stelt letterlijk: 'En dat allemaal in een uiterst luchtige en verrassende verpakking die nergens over de hoofden van kleine lezers heen gaat.' Wie dit heel precies leest, kan de conclusie trekken dat de jury graag ziet dat de verpakking niet over de hoofden van de kinderen gaat. Dat de inhoud dat wél doet, is kennelijk minder belangrijk. Bij een jury die zo denkt bij te dragen aan de kwaliteit van het Nederlandse kinderboek, zit een steekje los.

* hier stond 'kleuters'. Terecht wordt in de reacties op dit bericht opgemerkt dat het bekritiseerde boek is uitgebracht voor zes jaar en ouder. Dit verandert overigens niets aan mijn betoog. Het waarderen van intertextualiteit is iets wat - uitzonderingen daargelaten - meer past bij een klein groepje literatuurminnende gymnasiasten. Wie wil weten hoe ik daarbij kom moet maar eens mijn afstudeerscriptie 'Twisten over de smaak van een ander' lezen. Ik ben net als Theo Witte een (kritische) aanhanger van de smaakontwikkelingstheorie van Michael Parsons. Op hard wetenschappelijk bewijs wachten we overigens nog.

20 opmerkingen:

  1. Dat ben ik nou niet met je eens. Ik verbaasde me zelfs over de nominatie van Aadje Piraatje, omdat ik het een beetje saai vond. En ik ben natuurlijk de doelgroep niet, maar mijn dochter was drie toen we het lazen, en die hoefde het na twee keer ook niet vaker te horen, terwijl ze veel andere boeken wel honderd keer wil lezen. Dus zij vond het ook een beetje saai, denk ik. 'Echt op kleuterniveau' is een lastige kwalificatie, aangezien er nogal veel verschillende soorten kleuters zijn, met verschillende leesbehoeften en niveaus. (Voordat jij er was is overigens bedoeld voor 6+, en we moeten maar eens af van die leeftijden, dan hoeft daar de discussie ook niet over te gaan.)

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Ha, Eveline. 2 dingen: ook geen zin in ingewikkelde leeftijdsdiscussie, maar 3 is gewoon geen kleuter. En als je de link volgt zul je zien dat ik ook kritisch was op het boek. Maar gegeven wat de jury genomineerd had, zou ik dat gekozen hebben. En het was bedoeld als voorbeeld. Je hebt simpelweg twee beoordelingespunten: kwaliteit en of het echt een kinderboek is. Ik vind dat dat laatste veel zwaarder moet wegen. Maar zeker niet Huiberts beste boek.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Maar even voor de duidelijkheid: als ik in de Griffeljury had gezeten, dan had dit boek niet per se Goud gewonnen. En hadden er ook geen 23 nominaties geweest. Zoals eerder betoogd. Het zou zelfs wel gekund hebben dat ik geen Goud had uitgereikt, alleen Zilver. 2009 was een middelmatig jaar. Deze jury zat waarschijnlijk op een andere planeet dan ik. Maar dat is al tien jaar zo.

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Klopt, 3 is geen kleuter. En ik snap dat het niet om dit boek ging, maar om de discussie in het algemeen. Van mij mogen de boekwinkeliers en bibliothecarissen zich bezig houden met wat geschikt is voor welke kinderen, maar als de prijzenjury's niet meer uitsluitend naar kwaliteit kijken, wie dan nog wel?

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Je kunt het ook andersom stellen: Als de jury er niet op let of een boek ook echt geschikt is voor kinderen, wie dan wel?
    De kinderjury is in Nederland nauwelijks serieus te nemen omdat daar het meest populaire boek wordt gekozen.
    In Belgie hebben ze een beter systeem: Daar wordt door een jury een serie kwalitatief goede boeken uitgekozen die daarna zowel door kinderen als door volwassenen worden beoordeeld. Dan kunnen kinderen niet alleen het meest populaire boek kiezen, zoals hier in Nederland.

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Laten we de Kinderjury erbuiten laten, ik pleit niet voor Kinderury's maar tegen Volwassenenjury's die geen rekening houden met kinderen. Argument van Eveline hoor ik vaak: wie moet er dan op kwaliteit letten. Nou, die jury natuurlijk. Maar daarbij wordt steeds de kwaliteit 'kinderboek' over het hoofd gezien. Dat is geen nieuws, maar in dit juryrapport zie ik nu eindelijk eens keihard bewijs: als de verpakking maar kinderlijk is, dan hoeft de inhoud het niet te zijn. Echt geen kind zit op een origineel scheppingsverhaal te wachten. Ik ben daar echt boos over. De Kinderjury mogen we niet serieus nemen want dat is populair en in de volwassenenjury nemen we kinderen ook niet serieus, want dan zou je populaire boeken moeten bekronen. De discussie gaat elke keer hetzelfde, de criticaster (ik in dit geval) wordt beticht van populisme. Het gaat mij niet om die populaire boeken. Het gaat mij om kwaliteit voor kinderen. En elke keer komt er weer zo'n onnozele jury die een beetje artistiek gaat zitten neuzelen. Ik vind het geldverspilling en ik vind het een miskenning van kinderen.

    In België is het inderdaad beter geregeld, maar daar is een en ander wel ingebed in een veel intellectueler onderwijs, heb ik me laten vertellen (ik ben geen kenner).

    Dat kinderen niet veel verder komen dan Hoe Overleef Ik komt door het aanbod, door de ontoegankelijkheid van de literaire boeken (goede uitzonderingen daargelaten) en doordat hun leraren ook niet meer lezen. Dát is in België anders geloof ik.

    Het ligt niet alleen aan de jury.

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Nou, Pjotr, je hebt een erg hoge dunk van het Belgische onderwijssysteem. Ik vrees dat ik je in dat opzicht toch moet teleurstellen: zoveel beter is het hier écht niet. Jouw klacht dat leraren niet meer lezen, hoor je hier net zo vaak. Er zijn natuurlijk uitzonderingen, maar die zijn er in Nederland vast ook.

    Maar dat terzijde. Ik begrijp dat je iets hebt tegen het soort boek dat nu bekroond is. Ik begrijp dat uit je stuk hierboven, maar ook wel uit andere stukken die ik van je lees. Dat is je goede recht hoor. Wat ik niet begrijp is dat je om je mening kracht bij te zetten 'Voordat jij er was' zomaar eventjes verplaatst naar de categorie 'kleuter' en dan verkondigt dat dit over de hoofden van kleuters heen gaat. Het is dan ook uitgegeven als 6+ én door de Griffeljury in de categorie 6+ bekroond. Dát zijn de kleine lezers waar het juryrapport het over heeft, niet de kleuters die jij ervan maakt.

    Ik kan je alleen maar zeggen dat mijn (toen) zesjarige het een geweldig boek vond, net omdat het zo'n 'ander' verhaal was over hoe het allemaal begon. We hebben het verschillende keren gelezen. Zo ver is Aadje Piraatje nooit geraakt - niet bij de zesjarige, en niet bij de vierjarige. Als je het toch over jonge lezers wil hebben, en wat ze al dan niet aankunnen. Ik ben erg voorzichtig in algemene uitspraken daarover, want ze kunnen vaak meer aan dan algemeen gedacht wordt.

    BeantwoordenVerwijderen
  8. Welnee. 2009 was helemaal niet zo'n middelmatig jaar. Ik heb natuurlijk niet alle boeken gelezen, maar Tiffany Dop had wat mij betreft ook zo goud mogen hebben. Origineel, grappig, spannend en op alle fronten steengoed.

    BeantwoordenVerwijderen
  9. Eens met Jan Paul - Tiffany Dop for president! 'Goud d'r op of bats veur de kop' - ook wat mij betreft was goud voor Tjibbe hier echt verdiend geweest.

    'Hou van mij' vind ik trouwens ook prachtig - maar da's dus even los van de discussie over wat voor soort boeken al dan niet geschikt zijn voor jongere kinderen, en ook ik heb niet alle boeken gelezen...

    Voor Aadje Piraatje zelf is al dat goud trouwens wel heerlijk natuurlijk - kan er zo bij in de piraten-schatkist, en zijn vader is vast hartstikke trots!

    BeantwoordenVerwijderen
  10. Annemarie Terhell12 oktober 2010 om 13:32

    Ha boze Pjotr,
    Ik vind het nogal ongepast om mij als jurylid te mengen is dit soort discussies, maar als ik zie wat een hoop onzin je hier schrijft dan beginnen mijn vingers te jeuken. Dus hierbij toch een reactie, op persoonlijke titel. Het is je misschien opgevallen dat de jury dit jaar alleen uit vrouwen bestond. Vijf vrouwen, die bij elkaar elf kinderen hebben gebaard. Vijf vrouwen die elke dag hordes kinderen om zich heen hebben zwermen, in de klas, thuis, in de boekwinkel en in de bibliotheek. En jij denkt dat die vijf vrouwen zouden voorbijgaan aan wat kinderen mooi vinden of aankunnen ?????
    Heb je wel eens met een vrouw gepraat? Volgens mij praten en piekeren vrouwen over het algemeen veel teveel over wat hun kinderen vinden, en ook ik laat mij iedere dag schaamteloos beïnvloeden door de mening van mijn kroost. Dus vooruit, dit is wat mijn kinderen van het Goudern Griffelboek vinden. Ze zijn vier, acht en tien, krijgen onderwijs op een heel gewone binnenstadsschool waar belabberde citoscores worden behaald – en ze vinden het een fantastisch boek. Alle drie. Een wolf en een konijn die in een sportauto rondrijden en een mensje in een kooi zetten, ik ben nog geen kind tegengekomen dat niet door dat idee gegrepen werd. Dat het artistiek geneuzel is heb ik geen enkel kind horen zeggen, ook heb ik geen protest gehoord omdat het hier om een scheppingsverhaal ging. Kinderen zijn echt niet gek, die kijken iedere dag naar het Jeugdjournaal en worden op school gebombardeerd met projecten over ‘samenleven’ en ‘godsdienst’. Die begrijpen dondersgoed wat een scheppingsverhaal is en dat daar verschillende varianten van in omloop zijn. Voordat jij er was is een verhaal dat ze fascineert, omdat het zo ontregelt. Omdat het gaat over wat elk kind bezig houdt: het bepalen van zijn of haar eigen plaats in de wereld. Omdat het ook nog eens bijzonder aantrekkelijk geïllustreerd is. Mijn dochter van vier heeft twee weken lang met de illustratie van het lieveheersbeestje onder haar kussen geslapen.
    Praat je zelf eigenlijk wel eens met kinderen?

    Annemarie Terhell

    BeantwoordenVerwijderen
  11. Dank voor alle reacties. Ik heb de tekst naar aanleiding daarvan aangepast: in plaats van kleuters staat er kinderen. Blijf bij mijn verbazing over de onderbouwing van de Gouden Griffel. En ik begrijp niet wat het samen baren van 11 kinderen er mee te maken heeft, Annemarie. Ik kan de straat op gaan en in een half uur een even grote horde kinderen vinden die niets van dat boek begrijpt. Je eigen kinderen in stelling brengen is gewoon geen serieus argument in een serieuze discussie.

    BeantwoordenVerwijderen
  12. Nee, dat doe jij nooit, hé Pjotr, kinderen in stelling brengen. Ik hoef anders niet ver terug te lezen op dit blog om te lezen dat een bepaald boek, dat je graag bekroond zou zien, 'echt een succes bij kinderen' is. Maar inderdaad, je zegt niet over welke kinderen het gaat.

    Maar de kinderen die boeken als 'Voordat jij er was' geweldig vinden, bestáán. Of dat nou in jouw kindbeeld past of niet, ze zijn er. En met uitlatingen als hierboven doe je hen schromelijk tekort.

    BeantwoordenVerwijderen
  13. Beste Karin, wat mij irriteert is dat in alle discussies en debatten die ik sinds 1990 heb gevolgd en sinds 2000 heb medegevoerd of zelfs opgeroepen kinderen hoofdzakelijk worden ingezet als het goed uitkomt, met als lachwekkend hoogtepunt: je eigen kinderen. Die je dus a. al van jongs af aan hebt gepaplepeld met boeken en b. een grote kans hebben jouw genetische afwijking die boekenliefde heet te delen. Mijn redenering is eenvoudig. Dat moet je niet verwarren met een eenvoudig kindbeeld. Leden van de Griffeljury die 'Voordat jij er was' waarderen doen dit omdat ze genieten van de intertextualiteit en originaliteit van de illustratietechniek. Dat er ook nog - ik ben niet blind - wat kinderlijke trekjes in dit boek te ontdekken zijn, is in het juryrapport bijzaak. Men spreekt hier van 'de verpakking'. Ik ben op zoek naar échte kinderboeken en dat is niet eenvoudig, domweg omdat er weinig objectieve, wetenschappelijke ondersteuning is bij dat werk. Maar het onderzoek dát er is, laat zien dat kinderen van onder de twaalf intertextualiteit en originaliteit nauwelijks herkennen, begrijpen laat staan waarderen. Ook eenvoudige metaforen worden nauwelijks begrepen, behalve als ze uit het hoofd zijn geleerd. Dit heeft niets met intelligentie te maken maar met congnitieve ontwikkeling. Smaak is iets wat je aanleert en je mogelijkheden om een (goede) smaak aan te leren gaan gelijk op met (onder meer) je cognitieve ontwikkeling. Natuurlijk zijn er uitzonderingen. Maar het verbaast met dat nogal wat kinderboekenvakgenoten maar niet in willen zien dat hun eigen kroost, hoe lief ook, geen argument is in deze discussie. Ik doe kinderen niet tekort. Griffeljury's doen dat. Nu al een jaar of dertig. Vroeger nog wel eens met een degelijke onderbouwing, dit jaar met klinkklare onzin.

    BeantwoordenVerwijderen
  14. Pjotr,

    1.
    Even heel simpel samenvatten: Karin zegt dat er kinderen bestaan die dit soort boeken waarderen. Jij erkent dat. Jij zegt dat de grootste groep kinderen dat niet doet. Ik heb dat Karin nog niet horen ontkennen.
    Maar waarom zou de Griffeljury alleen maar boeken mogen beoordelen met het oog op die grootste groep? Dan ga je 'het beste boek voor het doorsnee kind' bekronen ipv 'het beste boek'. Zolang de auteurs deze boeken schrijven met (een groep) kinderen voor ogen en zolang er ook kinderen zijn die hun werk waarderen mag je die boeken toch ook 'kinderboeken' noemen, niet? En de griffeljury bekroont het beste kinderboek. Dus?
    Het is toch ook niet omdat de meeste mensen een pastoriewoning bouwen dat een jury bij een architectuurwedstrijd het ontwerp voor een pastoriewoning moet bekronen?

    2.
    Jij zegt: "Maar het onderzoek dát er is, laat zien dat kinderen van onder de twaalf intertextualiteit en originaliteit nauwelijks herkennen, begrijpen laat staan waarderen. Ook eenvoudige metaforen worden nauwelijks begrepen, behalve als ze uit het hoofd zijn geleerd."
    Ik vraag me dan af of intertextualiteit, originaliteit en metaforen op latere leeftijd niet beter gaan doorsijpelen omdat ze er als kind al mee kennis hebben gemaakt. Als ik voorlees aan mijn zoontje van 2 lees ik ook hier en daar woorden waarvan ik weet dat hij ze nog niet begrijpt. Maar ik ga ervan uit dat hij, door ze nu al te horen, later gemakkelijker zulke woorden gaat oppikken. Werkt het zo ook niet voor originaliteit, intertextualiteit en metaforen bij een kind van pakweg 10?
    Maar het antwoord hierop vind je misschien in de door jou aangehaalde onderzoeken.

    BeantwoordenVerwijderen
  15. Deze reactie is verwijderd door een blogbeheerder.

    BeantwoordenVerwijderen
  16. Deze reactie is verwijderd door een blogbeheerder.

    BeantwoordenVerwijderen
  17. Dit geldt m.i.ook voor de meeste penseeljury's.
    Gelukkige uitzondering was twee jaar geleden 'Sinterklaas' van Charlotte Dematons. Dat is echt een boek voor kinderen.
    Kinderen zijn nou eenmaal anders dan volwassenen. Kinderen worden door andere dingen geïntrigeerd. Als volwassenen denken dat ze een mooie compositie hebben gemaakt zeggen kinderen dat er nog allemaal plekjes wit over zijn. Dat zien ze niet fout. Dat is een andere zienswijze.
    Er zou in kinderboeken veel meer uitgegaan moeten worden van wat kinderen intrigeert.

    BeantwoordenVerwijderen
  18. Deze reactie is verwijderd door een blogbeheerder.

    BeantwoordenVerwijderen
  19. Hoi, ik heb drie reacties verwijderd omdat Stefan zijn reactie vier keer postte. Dit omdat ik reacties na 14 dagen modereer, om te voorkomen dat ik reacties op oudere posts mis. Heeft dus niets met censuur te maken!

    BeantwoordenVerwijderen
  20. Beste debattanten, dank voor jullie reacties. De vraag naar wat we goede kinderboeken mogen noemen blijft de meest belangwekkende én lastigst te beantwoorden.

    Ik volg deze discussie al vijftien jaar en er lijkt weinig te veranderen. Een aantal mensen blijft het persoonlijke leesplezier verwarren met dat van kinderen. Dat zou niet erg zijn, als zulke mensen in staat waren tot zelfreflectie en een opbouwend debat. En daar ontbreekt het de laatste jaren aan.

    Zelf heb ik de discussie dit keer ook niet handig aangepakt. Ik had in mijn aanvankelijke blogbericht nooit mijn eigen 'favoriet' naar voren moeten schuiven. Ik vind de Griffeljury 2010 niet lachwekkend omdat ze niet 'mijn' boek hebben bekroond, maar vanwege het boek dat wél is bekroond en de onnavolgbare onderbouwing van dat oordeel.

    Ook heb ik weer eens onderschat hoe moeilijk het is om in algemene termen te discussiëren over kinderboeken: ze zijn allemaal anders. Net zoals hun lezers. Ik ben ervan overtuigd dat er wel degelijk generalisaties mogelijk zijn, maar de wetenschap heeft op dit terrein maar een heel bescheiden begin gemaakt.

    Ik meen mijn generalistische standpunten goed te hebben onderbouwd de afgelopen tien jaar, maar er zijn natuurlijk altijd uitzonderingen te bedenken.

    Dat ontslaat echter jury's niet van de verplichting om goed na te denken voor ze iets zeggen.

    Harry Bekkering stelde in één van zijn geruchtmakende juryrapporten in het middenvan de jaren negentig: de jury moet niet dalen, het publiek moet klimmen. Bekkering maakte geen geheim van zijn (licht) elitaire manier om naar kunst te kijken en dat het hier inderdaad een vorm van opvoeding betreft: kinderen moeten worden gevormd in hun smaak.

    Lees bijvoorbeeld eens http://www.dbnl.org/tekst/_lit004199701_01/_lit004199701_01_0054.php.

    Over dat soort standpunten valt te debatteren. Over het impressionistische betoog van deze jury niet.

    BeantwoordenVerwijderen