dinsdag 13 april 2010

TXT, nieuwe bundel Benali is drie keer niks

Over de verzameling van verhalen en fragmenten in de bloemlezing TXT geen klachten. Dat hebben de ervaringsdeskundigen - leraren Nederlands Mariët Engels, Jos Lanters, Coen Peppelenbos en Edo Velema - prima gedaan. Veel auteurs van nu, helemaal goed. Maar de presentatie door 'gastheer' Abdelkader Benali is drie keer niks. En wel hierom.

1. Volgens de titel maakt het niet uit wát je leest
Het gaat elke keer weer fout met jongeren en lezen: we drukken ze nog voor ze hebben mogen genieten met de neus op de tekst zelf. Het maakt niet uit wat je leest, als je maar literatuur leest. Jongeren met belangstelling voor vorm zijn een hoge uitzondering. Makers van dit soort 'leesbevordering' willen steeds maar wijzen op het raam, terwijl de meeste kunstliefhebbers graag door het raam héén willen kijken. Richt je bij boekpromotie dus altijd in de eerste plaats op inhoud. Met een suffe slogan als 'Alles is mogelijk in zestien verhalen' bereik je alleen leesgrage VWO-meisjes. Dat is zoiets als de goede boodschap brengen in Staphorst.

2. Literatuur nooit, nooit, nooit inleiden
Literatuur nooit inleiden, en zeker niet met een kolossale spelfout. Ik ga er als recensent van uit dat echte lezers mijn recensies links laten liggen. Niets zo verwoestend voor leesplezier als een beoordeling. Je gaat je toch niet vooraf laten vertellen wat je precies moet vinden van een boek? Benali begint met een onnozel interview met Ronald Plasterk, financier van het project. We moeten daaruit concluderen dat lezen geweldig is, omdat je er alles over de ware liefde in kunt ontdekken en ook de taal zelf. Handig voor het schrijven van "sollicitatie brieven". Daarna krijgen we ook per verhaal persoonlijke ontboezemingen van Benali. "Je zou erbij willen liggen", zegt hij over de vijf vrienden van F. Springer. Of "Wat is de hoofdpersoon in Red ons, Maria Montanelli toch een rotventje." Alsjeblieft: mogen we de verhalen nu eindelijk zelf gaan lezen?

3. Donder op met je getwitter
Gelikte vormgeving en een algehele sfeer van "lezen is máster" helpt echt niet als je al op het verkeerde spoor bent. Dus een twitterwedstrijd kun je dan ook wel laten zitten. Is u trouwens bekend dat twitteren vooral populair is bij mannen van rond de dertig en veertig? Zal me benieuwen wat er aan inzendingen binnenkomt, maar dezelfde Laurence uit Heemskerk, Emma uit Haarlem en Lieve uit Beverwijk lachen me al een paar dagen toe op de website van de wedstrijd. Die kunnen we vast werven voor de plaatselijke leeskring. Het was sowieso aardig geweest als we alle reacties hadden kunnen zien in plaats van geselecteerde voorbeelden. En met data erbij. Gewoon op www.twitter.com en niet in deze beschermde omgeving. Nu geloof ik er geen donder van. Dit is marketing. Maar daar trappen zestienjarigen natuurlijk blindelings in.

De bloemlezing TXT is uitgedeeld tijdens de boekenweek maar leidde al ruim voor het drukken ervan tot ruzie. Ted van Lieshout verbaast zich over de afwezigheid van jeugdliteraire fragmenten. Medesamensteller van de bloemlezing Coen Peppelenbos verbaast zich dáár weer over.

8 opmerkingen:

  1. Ja. Als leesgraag VWO-meisje wordt ik nogal eens door leesnietgrage VWO-jongetjes gevraagd welke boeken makkelijk door te komen zijn. Ik vraag ze altijd van wat soort boeken ze houden. Telkens weer komen er hele verhalen over Tolkien of Harry Potter. Ze geven aan dat ze lezen niet leuk meer vinden sinds het per se literatuur moet zijn. Doodzonde is dat. Als ze straks van school af komen, lezen ze helemaal niet meer, omdat ze denken dat ze 'literatuur' horen te lezen.
    De hele manier waarop het onderwijs in de tweede fase hamert op literatuur (les één: de docent zet op een rijtje wat literatuur is en wat niet alsof het feiten zijn) vind ik helemaal fout. Ieder zou voor zich moeten kunnen uitzoeken wat goede/leuke/mooie boeken zijn. Die kans wordt ons ontnomen door de lessen Nederlands (waar je TXT rustig bij mee kunt rekenen).

    BeantwoordenVerwijderen
  2. En ik ben een van die leesgrage VWO-meisjes.

    Dat betekent niet dat ik het niet eens ben, want dat ben ik wel.

    Veel leerlingen hoor je dan ook klagen over 'zeikliteratuur, wie bepaalt eigenlijk wat literatuur is en wat niet?'
    En dat is jammer, want daardoor raakt de motivatie om te lezen voor het gros van de leerlingen ook op.

    En ja, die inleidingen heb ik dan ook overgeslagen. Zulk soort teasers hoeven voor mij niet.

    Heel veel mensen op mijn school wisten niet eens wat 'tweets' waren. Tja, probeer je je eens in te leven in de tienerwereld en dan mislukt het nog. Dus ja, ik ben het helemaal eens met: donder toch op met je twitter!

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Beste Milou en Levina, dank voor deze bijval en vooral voor de concrete voorbeelden. Ik ben dan wel heel benieuwd om van leesgrage VWO-meisjes te horen: hebben jullie ook dingen in de praktijk meegemaakt die wél werken? Gesteld overigens dat we vinden dat er iets moet werken, je kunt ook vinden dat lezen iets voor de happy few is. (Wat ik vind.)

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Ik heb niets meegemaakt dat echt goed werkt. Dat omdat ik vooral meer naar de negatieve aspecten van iets kijk. Bovendien denk ik niet dat je kinderen kunt dwingen te lezen. Lezen is iets wat men zelf doet: een individueel iets. Vaak ook nog iets intiems. En ik vind inderdaad dat lezen meer iets is voor de happy few. Veel mensen lezen zelden een boek. Zo mijn ouders. Zij begrijpen er helemaal niets van en dat is ook niet nodig. Ik heb het lezen zelf van niemand bijgekregen. Mijn ouders bekritiseren me meer omdat ik lees, i.p.v. dat ik niet lees. Zijzelf hebben nog nooit een boek opengeslagen. Daardoor ben ik zelf van mening dat lezen stimuleren niet werkt.

    Ook: hoe meer leraren zeuren, hoe minder leerlingen geneigd zijn dat te gaan doen wat leraren velangen. In plaats van dat ze telkens zeggen dat we meer moeten gaan lezen, kunnen zij beter ons daarin vrij laten. Wat nu ook niet werkt is het noemen van boeken die je per se moet lezen. Laat de leerlingen toch zelf kiezen wat zij willen lezen. Ga geen literaire stukken noemen die zij per se moeten lezen, nee, laat hen kiezen. Ik weet zeker dat de leerlingen bij ons op school dat een heel wat fijner idee zullen vinden dan het bevel: 'Lees Oeroeg'.

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Hmmm. Lezen is inderdaad niet voor iedereen weggelegd, maar ik denk niet dat iedereen die bij die happy few hoort ook daadwerkelijk leest.
    Toen ik in de derde klas zat, werd er nog voorgelezen. De docente koos een boek uit waar ze over dacht dat het de klas aan zou spreken (destijds 'Doorgeschoten' van Mirjam Mous), en las er een stuk of vijf hoofdstukken uit voor. De kinderen mochten daarna zelf beslissen of ze dat boek lazen voor hun leesverslag, of een ander boek (vrij gekozen). Meer dan de helft van de klas las Doorgeschoten, de meesten met plezier nog ook.
    Dus zo kan het blijkbaar ook.
    Leerlingen die niet veel lezen weten niet welk boek ze moeten kiezen, kiezen een novelle waar vervolgens niet door te komen valt. Omdat ze niet beter weten wat te lezen.
    TXT zou dat probleem op kunnen lossen, ware het niet dat de doelgroep het in zijn vrije tijd wel laat een boek te lezen om te bepalen welk boek te lezen.
    Voorlezen dus. Meer voorlezen dan theorie leren. En niet uit 'De avonden', maar uit laagdrempelige boeken. Het liefst adolescentenliteratuur. Onder het voorlezen de klas op wat dingen wijzen, vragen stellen. Niet per se analyserende vragen, gewoon dingen als: 'Wie vind je het sympathiekst?' na een dialoog.
    Als je de leerlingen wilt laten lezen, moet je het ze vaak het eerst leren. Denken dat als je een tiener en een boek van de canonlijst bij elkaar zet, het wel goedkomt, is ongelooflijk naïef.

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Ik ben het zeer eens met dat voorlezen. Mijn liefde voor lezen is zeer zeker door de mond van een aantal bevlogen leraren gegaan, zowel op de basisschool als op de middelbare. Of het ook werkt bij de niet-liefhebbers weet ik niet zeker, maar op mij maakte het voorlezen van de Amerikaanse adolescentenroman De golf veel meer indruk dan het invullen van inspiratieloze lijstjes (titelverklaring, typer personages, wereldvisie) ooit kapot heeft kunnen maken. Overigens zou ik, als ik leraar was, de Avonden zeker wél voorlezen. Ik zou álles voorlezen. Ik geloof er niets van dat je daarvoor eerst iets populairs moet pakken. Juist niet, je moet het 'voorleesbare' in de hele literatuur zoeken. Gelijk ook een goede les voor de leraar. Want is wat je onmogelijk kunt voorlezen, eigenlijk wel goede literatuur? Ik kan me niet voorstellen dat iets wat je zelf graag voordraagt, slaapverwekkend kan zijn in de zaal.

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Bij mij heeft dat voorlezen dan niet gewerkt. Ik heb mezelf leren lezen en ik heb het zelf leuk leren vinden. Ik denk dan ook dat een boek als advies geven, vertellen waar het over gaat, veel beter werkt. Van dat voorlezen weet ik het niet zo zeker, hoor. Ik vond het in ieder geval nooit leuk. Ik denk dat sommige leerlingen ook zoiets hebben van: we zijn oud genoeg om zelf te lezen, hoor! Nee, praten vol enthousiasme en overtuiging en met maaiende wilde armbewegingen door de lucht, dat helpt veel beter. Mijn leraar Nederlands doet dat. Hij vertelt waar het verhaal over gaat met energieke passie en dan hebben de leerlingen ook zoiets van: Ja, misschien is dat verhaal dan wel leuk.

    Een recent voorbeeld. Vandaag. Iedereen in mijn klas kreeg een boek en toen werd de band aangezet met het luisterboek. Iedereen deed iets anders dan meelezen en niemand vond het echt interessant, behalve ik en misschien nog een paar hoge uitzonderingen.

    BeantwoordenVerwijderen
  8. Een luisterboek vind ik wel echt het dieptepunt hoor. Gebeurt dat écht? Dat is dan wel het failliet van het leesonderwijs.

    Uiteindelijk denk ik dat de leraar het zelf moet weten. Niet elke leraar kan mooi voorlezen. Het gaat erom dat hij of zou oprecht van lezen houdt en dat laat merken. Het lastige is dat lang niet alle leraren Nederlands echt in literatuur geïnteresseerd zijn.

    BeantwoordenVerwijderen