dinsdag 14 juni 2011

** (2): Bart Moeyaert De melkweg

Er is bijna niemand die zo mooi over niets kan schrijven als Bart Moeyaert. Er zijn lezers die dat spannend vinden. Ik niet. Als er aan zijn knapgeschreven oeuvre iets ontbreekt, dan is het wel spanning. Zijn nieuwste novelle De melkweg begint desondanks veelbelovend met drie buurtkinderen die zich aan het begin van een eindeloze zomer op een muurtje zitten te vervelen en een weddenschap sluiten. Maar de kans dat het écht spannend wordt is minimaal, want het universum van Moeyaert bestaat alleen in taal. Mooie taal, dat wel.

De recensie lees je hier.

6 opmerkingen:

  1. "Wie schrijft er dan ook een kinderboek dat helemaal nergens over schijnt te mogen gaan?"

    Ik vermoed dat je dit boek ergens op een terrasje hebt gelezen, Pjotr, en dat je werd afgeleid door een vrouw met lange benen of zo. Daardoor is je blijkbaar ontgaan waar dit boek over gaat. Want "nergens over"? Kom nou. Het gaat net over heel veel.

    Stefan

    BeantwoordenVerwijderen
  2. O, waarover dan? Je bedoelt dat het erover gaat dat hij de hele vakantie bang is dat zijn moeder niet terugkomt, en ze komt tóch terug? In goed Nederlands noemen we dat een storm in een glas water.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Pjotr, ik vraag mij soms af op welke basis jij een boek beoordeelt. Op wat je zelf goed vindt nu of toen je een kind was of 'kinderen in het algemeen'? Ik heb dit boek in één adem en slik uitgelezen en hoewel ik al 34 ben voelde ik mij plots weer exact zoals toen ik 9 jaar was. Dit boek gaat niet over niets (wat is 'niets' trouwens?), maar over hoe de dingen zo groot kunnen zijn als je een kind bent. Voor een volwassen lezer is dat een storm in een glas water misschien, voor een gevoelig kind het verhaal van zijn leefwereld. En wat de toegankelijkheid betreft van kinderboeken die jij toch steeds oh zo belangrijk vindt... Net zoals jij en ik niet 'alle mensen' zijn, zijn de lezertjes van het toegankelijke boek niet 'alle kinderen'.
    Ik ben onthaalvader en daar ik heel vaak voorlees zeer geïnteresseerd in jeugdliteratuur. Ik wou dit even kwijt.

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Hoi Bas, wat is een onthaalvader? Dank voor je reactie en je leuke vraag.

    Ik vond De Melkweg gewoon geen goed boek. Punt. Ik meen dit voldoende en afdoende te hebben onderbouwd in mijn recensie. Daar staat, volgens mij, geen woord Chinees. Het staat je natuurlijk vrij daar anders over te denken of voelen, maar dat is voor mij geen argument. Ik spreek niet namens iedereen en ook niet voor iedereen, maar vanuit mijn literaire expertise en wie de schoen past, trekke hem aan.

    Dan je, interessante maar lastig adequaat te beantwoorden, vraag. Ik beoordeel boeken op een aantal niveau's: literaire / artistieke kwaliteit, kwaliteit van de fysieke publicatie en toegankelijkheid voor welke leeftijdsgroep. Los daarvan maak ik een inschatting van het succes bij kinderen, maar daar doe ik liever zo min mogelijk uitspraken over. Je kunt hoogstens achteraf stellen dat een auteur slecht gelezen wordt.

    Bart Moeyaert is, althans in Nederland, zo'n auteur. Wat overigens niet per se een negatief argument is. Slecht lezen kan ook door slecht uitgeven komen. Of domme pech. Maar in het geval van Moeyaert is het wél een negatief argument: hij krijgt een hoop kinderboekensubsidie en dat is - naar mijn mening - weggegooid geld. Die man schrijft namelijk voor volwassenen. Jouw waardering voor het boek onderstreept dat maar weer: je voelt je als toen. Dat boek gáát ook over hoe je je toen voelde. Maar kinderen voelen zich niet als toen. Die voelen zich als nu.

    Een klassieke fout die boekbeoordelaars vaak maken. Daar moeten we ons voor hoeden, hoe moeilijk dat soms ook is.

    Over de toegankelijkheid van De Melkweg heb ik geen uitspraak gedaan. Het boek is prima toegankelijk, op zinsniveau. Maar we moeten ook hier die andere klassieke fout niet maken: toegankelijkheid verwarren met kwaliteit. Toegankelijkheid is maar één van de voorwaarden voor een goed kinderboek. En dan kan ik me daar ook nog eens prachtige uitzonderingen bij voorstellen. Maar het is waar: in de regel hecht ik erg aan toegankelijkheid. Of laat ik het anders formuleren: heb ik een hekel aan onnodige ontoegankelijkheid.

    En wat betreft dat het boek nergens over zou gaan: natuurlijk gaat het ergens over. Dat snapt een kind. Ik bedoel hier - en daar is volgens mij ook geen Chinees bij - dat er niets gebeurt, dat de hoofdpersoon zich druk maakt om niks, en dat de auteur er niet in slaagt om mij daarin mee te nemen. Ter vergelijking: Prikkeldraad van Derk Visser gaat ook over 'niets', maar daar barsten de zinnen van het opgekropte verdriet.

    Mijn recensie gaat ook niet over wat kinderen van het boek vinden. Dat doet er in dit geval niet toe, het is gewoon een slecht doordacht en gecomponeerd boek. Niet alleen naar mijn eigen maatstaven, maar ook als ik het vergelijk met eerder werk van Moeyaert zelf.

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Dankje. Een onthaalvader zal wel een typisch Vlaams woord zijn. Ik ben als man ook een uitzondering daar er veel meer onthaalmoeders zijn. Mijn vrouw gaat uit werken en ik vang kinderen van drukbezette of alleenstaande ouders op. Ze hebben bij mij een beetje een tweede thuis. Ik lees ze heel erg veel voor en er is één lezertje dat mijn kinderboekenbibliotheek opvreet.
    Ik merk heel vaak hoe verschillend kinderen zijn. En dus ook in hun leesgedrag. Er is zoveel eenheidsworst en zelf vind ik het een verademing om af en toe eens iets vager en anders tegen te komen. Ik heb nog niet zo heel veel van je gelezen, maar inderdaad, die toegankelijkheid stoort mij soms wel echt. Ik vind het een beetje kleinerend naar kinderen toe. Ze snappen dit niet, ze snappen dat niet, het is te moeilijk of het is te arty. Ik heb al zo vaak gemerkt dat sommige kinderen juist heel goed reageren op moeilijkere boeken. Ze zien zelfs dingen die ik niet zie of beleven alles veel grotesker. Dit boek van Moeyaert kan inderdaad voor volwassenen zijn, maar zeker ook voor kinderen. En dat ik mij voelde als een kind heeft niets met nostalgie te maken, het gaat gewoon over de wereld van het kind. Er zit hier zo'n kind bijvoorbeeld, hij is net de hoofdpersoon (en ook gewoon het kind dat ik was, intussen gelukkig al iets harder) en geloof me, het lijkt als volwassene misschien zo dat hij zich drukt maakt om niks, maar hij is gevoelig, klein en bang. Hij maakt zich druk in de dingen waarin je je als kind (zeker een schuchter en verlegen kind) druk maakt. Nogmaals: dat is voor elk kind anders. Maar er zijn veel Oskars hoor.

    En er zijn veel kinderen die veel slimmer zijn dan sommige volwassenen. Mathilda bestaat niet echt maar je zou er soms van schrikken hoeveel er op haar lijken.

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Ik was ook zo'n Oskar denk ik. En ik weet het: er zijn veel Mathilda's en elke keer dat ik er zo eentje spreek (meisje, beetje bedeesd, verslaafd aan boeken) ben ik gelukkig.

    Helemaal mee eens: alle kinderen zijn anders. Daarom bespreek ik boeken ook niet namens of voor kinderen. Ik kijk er met mijn oog naar en geef een oordeel. Iedereen moet daar vervolgens het zijne of hare mee doen.

    Ik was toen nog geen recensent maar ik zou niet vreselijk positief hebben geschreven over Harry Potter 1. ALS ik er al over geschreven had. Ik herinner me dat mijn hoogleraar toen vroeg: snap jij dat nou, die populariteit. Ik zei: wie wil er nu niet kunnen toveren en zonder ouders in een kasteel zitten? De rest is geschiedenis. De discussie over wat goede jeugdliteratuur is, is sindsdien nog nooit zo lastig geweest.

    Ik pleit niet voor toegankelijkheid omdat ik denk dat kinderen dom zijn. Ik pleit tegen onnodige ontoegankelijkheid, die in boeken wordt gestopt om geen andere redenen dan om te laten zien hoe slim en genuanceerd de schrijver is.

    BeantwoordenVerwijderen