vrijdag 12 november 2010

V. Oeuvres verdwijnen en worden toch bekroond

Sjoerd Kuyper kaartte het in 2009 eloquent aan: oeuvres verdwijnen. Dat kan naast wat we hiervoor besproken hebben maar aan één ding liggen: die boeken verkopen niet goed genoeg. De uitgevers en de boekhandels hiervan de schuld geven, zoals Sjoerd Kuyper en een deel van de kinderboekendeskundigen doen, is te gemakkelijk. Schrijvers moeten zich ook afvragen of ze wel een interessante oeuvres maken. Bepaalde auteurs uit de jaren zestig en zeventig zijn immers nog wél goed verkrijgbaar. Dat komt niet echt niet alleen doordat de uitgever zo vriendelijk is om te blijven herdrukken. Toen Peter van Gestel in 2006 de Theo Thijssenprijs kreeg voor zijn gehele oeuvre, lagen er maar enkele titels van in de winkel. Dit is na het krijgen van die prijs iets, maar niet structureel verbeterd. Kinderboekenbekroners zouden hier een les uit moeten trekken, maar dat gebeurt niet. Het afgelopen jaar is er zelfs een internationale oeuvreprijs gegaan naar een auteur waar in Nederland geen enkele titel meer verkrijgbaar was: Citty Crowther. De uitgever herdrukt razendsnel één titel om te voorkomen dat nieuwsgierige krantenlezers in de boekwinkel bot vangen, maar dat is dan ook het enige wat er gebeurt. Dat een internationale jury niet perse rekening te hoeft te houden met wat Citty Crowther in één land omzet, doet niet ter zake: het gaat erom dat jury's zich überhaupt niet afvragen of de boeken wel door kinderen worden gelezen. Er is geen enkele relatie meer tussen jury en publiek. Met als resultaat dat de jury's bijna niets meer waard zijn. Weinig belangwekkende jury's bekronen weinig belangwekkende boeken en bereiken daar weinig belangwekkends mee. Ze kunnen er net zo goed mee ophouden. Dat geldt ook voor recensenten en andere publicisten die auteurs waarvan iedereen wel weet dat ze niet zo veel 'doen' bij hun 'doelgroep' de hemel in blijven schrijven zonder zich af te vragen of er wel naar ze geluisterd wordt. En te schamperen over auteurs die het wél goed doen, zonder daar iets van te willen leren.

Terug naar het overzicht. Illustratie: Studio Bones.

14 opmerkingen:

  1. Waar komt toch het idee vandaan dat kunst commercieel moet zijn en anders geen bestaanrecht heeft? Kunst morrelt aan marges en is daardoor per definitie niet aantrekkelijk voor een groot publiek dat juist aangetrokken wordt door middelmatigheid. Als kunstenaars afgerekend worden op geld, succes en aandacht, of als de gemeenschap eist dat kunst zichzelf terugverdient, moeten ze afzien van originaliteit, want daar verdien je niks mee, omdat originaliteit in beginsel niet populair kán zijn. Toch is het juist de originaliteit van kunstenaars die tegen de klippen op kunst maken, die andere, minder gedreven kunstenaars inspireert om de middelmatigheid niet te laten verworden tot armoe. Je kunt wel jubelen over het populaire werk van die mindere kunstenaars, maar dat kan niet zonder te erkennen waar ze hun ideeën vandaan halen.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. 'Ideeën vandaan halen'? Aangenomen dat het hier over Harry Potter gaat: wat heeft JKR dan 'gejat'? Ik weet dat ze inspiratie haalde uit Grieselstate van Anthony Horowitz en uit ontelbare mythen en legenden, maar zien we daar ook maar iéts van terug? Ik denk dat een schrijver best mag jatten, als hij het maar naar zijn eigen hand zet, dat is de Kunst. Lijkt me. Tolstoj heeft (en dat is algemeen bekend) net als Flaubert en Thackeray liefdesverhaaltjes die destijds geschreven werden omgezet in wereldliteratuur. De ware epigoon is te herkennen (er is er een van Kuijer te vinden in de Griffel-lijst 2010 - zoals elke epigoon mislukte hij in het na-apen).

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Moet een jury van een architectuurwedstrijd het ontwerp van een pastorijwoning (ik weet niet of jullie dat in Nederland kennen)bekronen omdat pastorijwoningen immens populair zijn? Nee toch! Die moet een eigenwijs ontwerp bekronen.
    Maar als het over kinderboeken gaat liggen de normen voor jou blijkbaar anders. Elk boek dat met het oog op de doelgroep kinderen geschreven is en dat door kinderen gelezen wordt is per definitie een kinderboek, of dat nu 500 of 50 000 lezertjes heeft. Maar kinderboeken met slechts 500 lezertjes komen voor jou niet in aanmerking voor een onderscheiding. Jij wil dat 'het mooiste kinderboek voor een grote groep kinderen' bekroond wordt in plaats van 'het mooiste kinderboek'.

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Beste David, ik heb geen voorbeelden genoemd en ga dat ook niet alsnog doen.

    BeantwoordenVerwijderen
  5. @Ted: Inderdaad, u noemde geen voorbeelden, maar Harry Potter zou toch een voorbeeld kúnnen zijn waar u op doelt. Dat doet er verder niet toe.
    En Stefan, ik ben het gedeeltelijk met je eens. Al die slechte serietjes en formats zouden verboden moeten worden, maar als een kunstproduct toevallig in zo'n format of in zo'n serie valt, dan hoeft het toch niet per se slecht te zijn? Je zegt dat kunst eigenwijs moet zijn. Ik weet niet of ik het zelf ook zo zou willen noemen, maar je hebt natuurlijk gelijk. Maar bij veel schrijvers die 'literair' willen doen (ze denken te weten wat dat is) draait het alleen maar om het eigenwijze, de vorm, de 'diepere lagen', enz. Je moet niet vergeten dat als je een kinderboek schrijft, dat het door kinderen gelezen en begrepen moet kunnen worden. Big bijvoorbeeld van Mireille Geus, dat is dan wel een boek voor een kleinere doelgroep, maar die is de leesbaarheid zelve voor kinderen. En een goed verhaal, ook niet onbelangerijk. Een schrijver zou zich dus nergens iets van aan moeten trekken (het eigenwijze). Als iedereen zegt dat boek A niet werkt, dan moet de schrijver, als een idee in de vorm van A heeft, boek A gewoon schrijven. Maar het moet niet zo zijn dat de schrijver dan maar met opzet boek A gaat zitten schrijven om maar even lekker eigenwijs te zijn.
    Kinderboekenschrijvers worden (als je het vergelijkt met schrijvers voor volwassenen) vaak niet voor vol aangezien. Dat komt natuurlijk door al die mensen die een boek denken te kunnen schrijven. Uitgevers zijn bij kinderboeken niet zo kieskeurig (waar of niet?) en geven stapels met prutsboeken of ´aardige´ boeken uit. Het is dus niet zo gek dat kinderboekenauteurs vaak niet voor vol worden aangezien. Dat is betreurenswaardig voor die vijf à tien échte kinderboekenschrijvers die we nu in Nederland hebben. Dat is niet alleen de schuld van de in serietjes schrijvende auteurs, maar dat is vooral de schuld van de kinderboekenauteurs die een onterechte status in het kinderboekenlandschap hebben. Ook ik noem geen voorbeelden.

    BeantwoordenVerwijderen
  6. David, ik ga er niet van uit dat, wanneer een schrijver een kinderboek schrijft, hij dat boek meteen voor álle kinderen moet schrijven. Soms schrijft hij voor een hele kleine doelgroep. En ik heb er een probleem mee dat dat soort boeken door sommigen dan geen kinderboek meer wordt genoemd. Of dat mensen vinden dat deze categorie moet worden overgeslagen bij bekroningen van kinderboeken, terwijl ze substantieel beter geschreven zijn.

    Stefan

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Ook hier geef ik je bijna helemaal gelijk. Als is er maar één kind die het boek van de schrijver leest, dan is de missie geslaagd te noemen. Maar als je van te voren al weet dat een boek niet voor kinderen is, waarom zou je het dan een kinderboek noemen? Bod Pa van Anton Quintana zal ook maar heel weinig jongeren aanspreken, maar er zullen echt wel scholieren zijn die het boek aankunnen. Dus Bod Pa is dan terecht een jeugdboek. Vaak worden (denk ik) boeken die bij de jeugd niet aan zullen slaan ook niet als volwassen boek uitgegeven, omdat de uitgever ook wel weet dat de recensenten voor volwassenen over het algemeen veel kritischer oordelen dan kinderboekenrecensenten. Dan zou het boek dus helemaal nergens aanslaan.

    BeantwoordenVerwijderen
  8. Wat ik altijd zo jammer vind in dit soort discussies is dat alles zo zwart-wit wordt neergezet.
    Alsof originaliteit per definitie kwaliteit is. En rekening houden met de belevingswereld van kinderen per definitie mindere kwaliteit.Ik heb daar grote moeite mee.
    Het valt me vaak op dat het voor volwassen kinderboekenmakers lastig is om door de knieën te gaan en de kinderwereld zorgvuldig te bekijken en daar goed op in te spelen.
    Vaak zijn we neerbuigend of denken we het allemaal beter te weten.
    Maar als je geen rekening wilt houden met de belevingswereld van kinderen dan zie je kinderen in mijn ogen als mini-volwassenen die het zelfde maar interessant moeten vinden als wij.
    En kinderen zijn op sommige vlakken toch echt anders.

    BeantwoordenVerwijderen
  9. 'Het valt me vaak op dat het voor volwassen kinderboekenmakers lastig is om door de knieën te gaan en de kinderwereld zorgvuldig te bekijken en daar goed op in te spelen.' Als dat het geval is, dan moeten die mensen helemaal geen kinderboeken schrijven. Dat zou vanzelf moeten gaan bij een kinderboekenschrijver, of in ieder geval met gemak. Als dat niet zo is, dan moet de auteur maar geen kinderboeken meer schrijven.
    En het excuus 'ik weet achteraf pas wat voor boek het is geworden' slaat (bij kinderboeken) nergens op: je zult je in moeten leven in de wereld van een kind en je kunt maar een bepaalde woordenschat gebruiken.
    En Jan, inderdaad, kinderen zijn inderdaad geen mini-volwassenen. Maar er zijn genoeg volwassenen die zo ontzettend zijn vergeten hoe het is om kind te zijn...

    BeantwoordenVerwijderen
  10. @ Jan: Tien punten voor Jan. Fijn dat je mijn standpunt, in iets genuanceerdere bewoordingen, begrijpt.

    @David ik ben benieuwd welke Kuijerepigoon jij bedoelt. Ik denk het te kunnen raden...

    Van beide reageerders zou ik trouwens graag de volledige identiteit willen weten.

    @Ted, het zou toch eens aardig zijn als je mijn opiniestukjes - hoe ongenuanceerd ook - eens wat beter zou lezen. Jij weet na al onze discussies al lang dat ik niet voor die populaire boeken ben. Ik zet alleen wel al tien jaar vraagtekens bij boeken waarvan ik vrij zeker weet dat niet één (1) kind ze leest. Van mij mogen die boeken best bestaan. Maar ik vind het onjuist en oneerlijk dat die schrijvers worden (of werden) overladen met subsidies en lof. Auteurs die proberen om het kinderlijke met kwaliteit te verenigen krijgen in Nederland nog steeds weinig kans. Ze sneeuwen onder in het verbale geweld van de rabiate literatuuradepten en het cijfermatige geweld van de populaire boeken.

    BeantwoordenVerwijderen
  11. Pjotr, ik weet dat je soms genuanceerder denkt dan schrijft, maar ik moet afgaan op de stukjes zoals je ze noteert. Als je vindt dat ik die niet goed lees, dan ligt dat niet per se aan mijn leesvaardigheid, het kan ook liggen aan de wijze waarop je formuleert.

    BeantwoordenVerwijderen
  12. Ted, dit soort discussies ga ik niet meer met jou aan. Ik lees jouw stukjes wél goed en jij suggereert hierboven dat ik suggereer dat kunst commercieel moet zijn. Zo'n conclusie kun je met de beste wil van de wereld niet uit mijn teksten trekken. Al tien jaar niet. Als ik iets fout doe (grote woorden gebruiken), doe jij precies hetzelfde fout. Laten we elkaar dan de hand geven in plaats van vliegen afvangen. Ik weiger om in het geneuzel van mijn voorgangers te vervallen en wat mij aan jou altijd bevalt is dat jij dat ook niet doet. Debat ben ik voor. Slecht lezen en dan mij de schuld geven doe ik aan mee.

    BeantwoordenVerwijderen
  13. @Pjotr: "Auteurs die proberen om het kinderlijke met kwaliteit te verenigen krijgen in Nederland nog steeds weinig kans. Ze sneeuwen onder in het verbale geweld van de rabiate literatuuradepten en het cijfermatige geweld van de populaire boeken."
    Dit is maar al te waar. Goed dat er iemand is die het hardop zegt.
    Dat gebeurt niet vaak. Want voor de personen die wel alle roem krijgen klinkt dit bedreigend en de mensen die het aan gaat zeggen het niet om niet direct het stempel "gefrustreerd" te krijgen.

    BeantwoordenVerwijderen
  14. Beste Anoniem, wil je alsjeblieft je naam erbij zetten? Ik denk dat Blogger voor dit probleem zorgt maar ik ben altijd erg benieuwd wie wat zegt op mijn blog.

    Dank voor deze 'thumbs up'.

    BeantwoordenVerwijderen