vrijdag 12 februari 2010

Aparte literatuur voor 15+ers is overbodig

Moeten we jongvolwassenen nu wel of niet stimuleren om te lezen? En zo ja: hoe en in welke mate? De discussie is wéér (een beetje) losgebarsten op het log van Ted van Lieshout. Dit keer naar aanleiding van een Gronings onderzoek naar jongerenleesgedrag. Ted moppert dat het aanbod in bibliotheken vaak zo slecht is en dat als jongeren dan van rijkswege een bloemlezing krijgen, zoals het komende boekenweek uitgdeelde TXT van Abdelkader Benali, er weer geen jeugdauteurs in staan.

Wat Havo 4 zélf vindt
Een helaas anoniem gebleven leerling uit Havo 4 maakt hierin de enige goede opmerking.
Persoonlijk snap ik niet dat iedereen (uit de boekenwereld) zo moeilijk doet om mensen van mijn leeftijd aan het lezen te krijgen. Waarom kunnen ze óns niet een keer als redelijk volwassen mensen benaderen? Denken ze soms dat we zelf niet in staat zijn om goede boeken uit te kiezen. Na Harry Potter lees ik De heren van de thee, en dan lees ik De held van Oer, en dan lees ik weer Onder Professoren, waarna ik Haas van Paul Biegel lees, en als ik even zin heb, kijk ik of Jacques Vriens nog een nieuw boek heeft geschreven. Ik denk trouwens niet dat TXT een succes wordt: alles wat je van school krijgt lees je gewoon niet, want het idee dat 'school' er iets mee te maken heeft, maakt het afschuwelijk.
Die mogen alle leesbevorderaars in hun zak steken. Deze lezer leest. En vindt wat hij móet lezen verdacht. En dat is het ook. Je kunt als leraar en leesbevorderaar hoog en laag springen met je lijstjes, maar je zegt eigenlijk dat ze gek zijn als ze jouw boeken niet lezen. Ja, en wat zou jij dan doen? Precies!

Boeken voor jongvolwassenen staan verkeerd
Wie ook goed bezig is, is Marieke Deinum, die het onderzoek deed. Die verbaast zich terecht over het feit dat veel 15+boeken bij de C-boeken staan. Daar staan ze helemaal verkeerd. Voor kinderen onder de 15 die tussen de C-boeken zoeken zijn de 15+boeken te moeilijk en hun auteurs krijgen daarmee een slechte naam. En jongvolwassenen gaan, vertellen ze aan Marieke, naar het volwassenengedeelte. Kortom: 15+boeken zoals die van Floortje Zwigtman moeten naar de grotemensenhoek. En, als die auteurs slim zijn gaan ze ook naar een grotemensenuitgeverij. Aparte literatuur voor 15+ers is overbodig. Hoogstens zou je, als ze dat zelf willen, een aparte plek voor ze kunnen maken. Maar zelf zou ik dat, toen ik 15 was, en met lang haar en kistjes rondliep, ab-so-luut niet gewild hebben.

10 opmerkingen:

  1. Ik mopper helemaal niet. Ik attendeerde gewoon op het onderzoek.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Ik weet het niet hoor, Pjotr. Jij zou daar misschien met een grote boog omheen zijn gelopen omdat jij al een lezer wás (of niet?), maar ik kan me best voorstellen dat mensen van 15 of 16 niet zo goed aan volwassenenboeken durven te beginnen. Wel aan sommige boeken, maar ik (24) durf nog steeds niet aan zoiets als 'Oorlog en vrede' te beginnen bijvoorbeeld, want ik heb bij die grote werken van grote namen altijd het idee dat dat geen echte verhalen over echte personages zijn, maar een heleboel diepzinnige bespiegelingen die ik toch niet zal begrijpen (ondanks dat ik al vaak heb ervaren dat zelfs heel grote werken van heel grote namen meestal gewoon over mensen gaan die mensendingen doen en zeggen - ik krijg dat beeld niet uit mijn hoofd). Misschien ben ik de enige met zulke twijfels, maar ik denk het eigenlijk niet. En dan hield ik tenminste nog van lezen.

    Bovendien, voor de meeste 15- en 16-jarigen zijn heel veel boeken over grote mensen gewoon niet goed te begrijpen en dat is helemaal niet neerbuigend bedoeld; ook dit is gebaseerd op mijn eigen ervaring. Als ik nu een boek lees dat ik acht jaar geleden voor het eerst las, merk ik bijna altijd hoe weinig ik er toen van heb begrepen, simpelweg omdat ik als puber bepaalde ervaringen (en misschien ook een abstractieniveau?) miste om drijfveren en gedachtes van personages te kunnen plaatsen. Boeken zoals van Per Nilsson en Aidan Chambers zijn qua inhoud en personages wat dichterbij en zijn toch bijzonder van vorm. Als die boeken vedrinken tussen de 'echte' volwassenenliteratuur blijven ze misschien helemaal onopgemerkt staan.

    In de bibliotheek in Nijmegen is er trouwens zo'n aparte 'tussen-literatuur'-kast, en die staat in de verste uithoek van de hele ruimte, tussen de poëzie en de geschiedenis; als daar weinig uit geleend wordt ben ik niet verbaasd.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Als dat zo is, dan tussen de volwassenenboeken én een aparte, uiteraard zo aantrekkelijk mogelijk gemaakte, 'opstapkast' in een prominent gedeelte van de bieb, waar ook in boekwinkels mee experimenteren trouwens.

    Maar in elk geval niet meer tussen de kinderboeken. Dat heeft namelijk twee nadelen:
    - bereiken niet het goede publiek
    - krijgen niet de aandacht die ze verdienen in de media

    Wat je zegt over boeken op verschillende leeftijden begrijpen is waar. Ik vond De avonden en Ik heb altijd gelijk ontzettend interessant als puber, zwaar en deprimerend. Toen ik ze herlas als 24-jarige vond ik ze hilarisch. Ik kende de context van het verschijnen van die boeken toen natuurlijk ook en ik was zelf veranderd.

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Dat ben ik met je eens. Jou als recensent overkomt het wellicht minder, maar mij wordt soms met grote verbazing gevraagd waarom ik 'nog steeds' kinderboeken lees. En als ik in de boekhandel een cadeautje voor een 13-jarige moet inpakken, mag het bijna nooit in kinderpapier, ook al is dat veel mooier dan het volwassenenpapier. Mensen vanaf een jaar op 12 houden er over het algemeen niet van om geassocieerd te worden met kinderen.

    Ik krijg trouwens elke keer als ik iets op je blog wil plaatsen een foutmelding dat mijn verzoek niet kan worden verwerkt en dat ik het opnieuw moet proberen. Is dat de bedoeling? Die tweede keer lukt het dan wel gewoon meteen.

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Dat heb ik ook als ik niet ingelogd ben. Heb jij een Google-account of iets dergelijks? Het gaat het best als je als iets bent ingelogd (zie venstertje bij 'Reageer als'), anders wil het systeem iets van je weten om zeker te zijn dat jij geen spamrobot bent.

    BeantwoordenVerwijderen
  6. De leerling uit Havo-4 maakt een punt! "Het idee dat 'school' er iets mee te maken heeft, maakt het afschuwelijk!"
    Ik hoop dat Nederlandse leraren dit opvatten als een uitdaging. Zouden ze het aandurven om de boekenlijst voor een jaar af te schaffen en de leerlingen alleen te verplichten tot het lezen van een aantal pagina's? (Boeken, non-fictie, artikelen). De leerling houdt daarna een presentatie, mondeling of schriftelijk, waarbij hij zijn klas ervan overtuigt dat zij zijn boeken ook moeten gaan lezen.
    Ik denk dat we met z'n allen verrast zullen gaan worden. Mijn zoon zette Leon de Winter op zijn lijst, las het boek niet, maar leidde zijn mondeling tentamen onmiddellijk naar het midden-oostenconflict waar hij zeer in was geinteresseerd en veel over had gelezen. Dat doet hij nu nog!

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Beste Lorna, ik zal natuurlijk NOOIT pleiten voor het op de lijst zetten van ongelezen boeken, hoewel ik moet bekennen dat ik ook wel eens een boek niet meer dan 'gescand' heb ;-). Maar hoop net als jij dat leraren Nederlands dit als een uitdaging zien. Of alleen een aantal pagina's de oplossing is weet ik niet. Het is wel het idee dat je goede van slechte literatuur leert onderscheiden en kunt uitleggen waarom. Ik zou het al heel mooi vinden als leraren Nederlands ophielden met suggereren dat je bepaalde auteurs mooi of knap MOET vinden. Juist in het - goed onderbouwd - níet waarderen van bepaalde boeken kan een enorme les zitten. Scholieren zouden recensies moeten leren schrijven in plaats van boekverlagen.

    BeantwoordenVerwijderen
  8. Beste Pjotr, wat jammer dat ik alleen schriftelijke vaardigheden geef op een HBO-opleiding, en geen Nederlands in het voortgezet onderwijs, anders had ik je nu uitgenodigd om zo'n workshop te begeleiden.
    De leerlingen die wij op het oog hebben, zijn de havo of vwo-leerling. Toch? Wat doe je met de grote groep vmbo'ers en de dyslectische lezers?

    BeantwoordenVerwijderen
  9. Zou ik een heel eervol verzoek vinden, maar zo'n lesje draai ik natuurlijk ook niet even in elkaar. Ik hoop niet dat mijn opmerkingen dat uitstralen. Wat niet wil zeggen dat ik de uitdaging niet aan zou gaan. Met VMBO'ers en dyslectische lezers (bestaan die dan?) doe ik natuurlijk niets. Dat gaat namelijk uit van het idee dat boeken alleen maar gelezen worden als ze heel doelgroepgericht zijn. 'Dit boek is speciaal voor homoseksuele VMBO'ers met dyslexie en een hazenlip: De Roze Brommer' krijg je dan. De schrijver die daar iets leesbaars van maakt, verdient de Nobelprijs.

    BeantwoordenVerwijderen
  10. Haha, leuk! Dat geciteerde stukje heb ik geschreven! Leuk dat het hier staat!

    BeantwoordenVerwijderen