Weekgreep #21-7 Woutertje Pieterse Prijs

Je vindt mijn Weekgrepen voortaan op Instagram (degelukkigelezer) en mijn columns op www.volkskrant.nl. 

Deze week besteed ik aandacht aan de genomineerden van de Woutertje Pieterse Prijs. De winnaar wordt zaterdag bekendgemaakt in De Taalstaat op NPO Radio 1.

24. Ted van Lieshout Wat is kunst?

Ted van Lieshout verzint een eiland om uit te leggen wat kunst is. Telkens komt er weer wat bij om zo stapje voor stapje zijn favoriete onderwep van alle kanten te bekijken. Van Lieshout heeft al op diverse manieren geprobeerd om met name beeldende kunst maar ook poëzie en literair proza 'uit te leggen' (doet het fenomeen schandalig te kort) aan kinderen en jongeren. In Wat is kunst? slaagt hij daar op vernuftige en geestige wijze nog meer in dan ooit. Een standaardwerk voor op elke boekenplank. 12+

 23. Selma Noort Koningskind

Zissel is een van de vele niet erkende kinderen van koning Salomo. Haar jonge moeder Lydia ontvlucht de schande en trouwt in een afgelegen dorp met Steenhouwer. Een gevluchte slaaf komt bij hen wonen. Hoewel ze bang zijn voor het verre Sion, dat om belastingen en jonge mannen blijft vragen, is het eenvoudige leven tussen geitenhoeders en mandenvlechters voor de uitgestotenen bijna gelukzalig. Knap hoe Selma Noort langzaam toewerkt naar het beroemde verhaal van koning Salomo. De rustige eerste helft, als nog volstrekt onduidelijk is hoe dat gaat gebeuren en de dreiging nog veraf is, intrigeert met een geloofwaardig en persoonlijk beeld van de wereld van drieduizend jaar geleden. Koningskind zit ingenieus in elkaar, maar is bovenal prachtig ingehouden en beheerst verteld. Selma Noort heeft zichzelf overtroffen. 12+

Weekgreep #21-06

22. Paul de Moor en Kaatje Vermeire Witje

Bijzonder prentenboek van Paul de Moor over een meisje dat op haar bed speelt dat alles wit is. Als halverwege het boek het verhaal opnieuw begint en het meisje nu werkelijk een reis lijkt te maken naar de plek waar ze in de eerste ronde over fantaseert, vervaagt wie dit verhaal nu eigenlijk vertelt. Het meisje? Paul de Moor? Of toch Kaatje Vermeire? De knipoog naar Max en de Maximonsters is evident; het lijkt wel een lieve, stille hervertelling van die ultieme klassieker, waarin ogenschijnlijk, aan het oppervlak, helemaal niets gebeurt. Niet per se een kinderboek voor kinderen, maar boeiend voor wie het geduld heeft de sfeer van al dat wit, dat zoals wij allen weten alle kleuren in zich opneemt, op zich in te laten werken. 

21. Gary Northfield Derek het schaap

Voor wie even wil dat het gras aan de overkant groener is: de nieuwe held van grapjas Gary Northfield heet Derek en is een behoorlijk irritant schaap. Veel geschreeuw, veel pijnlijke blunders en tenenkrommend flauw, maar bij vlagen ook intelligent, filosofisch en - wat ik aan die Northfield zo fijn vind - opkomend voor buitenbeentjes: precies waar een hele grote groep fans op zit te wachten. Dit keer helemaal in stripvorm. 7+ 

20. Bibi Dumon Tak en Marije Tolman Eik was hier

Bibi Dumon Tak heeft een oeuvre lang over natuur geschreven, grofweg op twee manieren: journalistiek, zoals in haar debuut Koeienboek en recent nog We gingen achter hamsters aan en op zichzelf staand proza en poëzie, zoals Winterdieren en Laat een boodschap achter in het zand. Eik was hier is een slim gevonden combinatie van de twee. Eik vertelt Gaai over zijn leven; hij heeft twee wereldoorlogen meegemaakt. Via het wortelwijdeweb is hij verbonden aan alle bomen van Europa. Dumon Tak verdiepte zich in de beroemde eik op de A58 bij Ulvenhout en goot het in deze geestige en ontroerende verhaalvorm. De illustraties van Marije Tolman zijn dezelfde techniek als in Vosje, foto's en teken- en schilderwerk gecombineerd. 9+

Weekgreep #21-05

19. Maria Isabel Sánchez Vegara en Linzie Hunter Astrid Lindgren

Deze mocht natuurlijk niet ontbreken aan die geweldige serie Van Klein Tot Groots over vrouwen die iedereen moet kennen: de beste kinderboekenschrijver ter wereld. Een makkelijk te vertellen verhaal over een stoere Astrid die al jong haar haar kort knipte, ongetrouwd een kind kreeg en als volwassene gewoon bleef doen waar ze zin in had. 5+ 

18. Wouter Klootwijk De wind wijst de weg

Over een week verschijnt het nieuwe boek van wilde kinderboekenschrijver, journalist, kookgek en natuurliefhebber Wouter Klootwijk, dat ik alvast las. Bijzonder, dromerig verhaal over een groeiende groep kinderen die niet goed weten waar ze heen gaan, maar waar ze vandaan komen is niets meer. Ze gaan samen verder en lossen alle uitdagingen waar ze in een verlaten landschap tegenaan lopen slim en handig op. Volwassenen hebben ze niet nodig, ook al is die ene die ze op het strand in het schip dat niet meer vaart tegenkomen best aardig is. Veel boeken gaan óver de natuur, bij Klootwijk heb je het idee dat de natuur nog wat in te brengen heeft en de mens op z'n best leeft mét de natuur. En met elkaar, trouwens. Met illustraties van Irene Goede. 8+ 

17. Suzanne Weterings en Annette Fienieg Een krekel in mijn slaapzak

Meteen meeslepende korte natuurgedichten van ecoloog Suzanne Weterings, die bij het voorlezen vooral de emotie oproepen om weer aan te kleden, laarzen aan te doen en naar buiten te gaan. Weer of geen weer. Uitzonderlijk in dit genre en met dit onderwerp: nergens truttig. Wraak op de brandnetels, de slap geworden tuinkers heeft kennelijk een zonnesteek. Mooi geïllustreerd door Annette Fienieg. Zeer overtuigend debuut. 4+ 

16. Paul Biegel Pak 'm bij z'n staart

Nog niet uit, maar wel al vooruitgestuurd: korte gedichten van Paul Biegel uit 1964. Hetzelfde jaar als zijn vroege meesterwerk Het sleutelkruid, een van zijn eerste boeken. Biegel was toen al iets stouter dan Schmidt, zij het altijd wat bedekter. Hij maakt grapjes over kakkerlakken en pissebedden en een kikker die wel heel lang een karekiet kietelt. Donker het laatste gedicht, waarin hij zijn leven - dan al - voorstelt als een vlucht van het ene donkere bos naar het andere. Of is dat de interpretatie van de illustrator, Jeska Verstegen? 4+

Weekgreep #21-03 en #21-04

15. Jacques Vriens Zullen we weer gewoon schooltje gaan spelen?

Goede keus van B for Books om het Literaire Juweeltje van Jacques Vriens opnieuw uit te geven, maar nu als volwaardig boek, met vier extra hoofdstukken. Hoogtepunt is toch wel het stuk waarin hij vertelt hoe hij, toen hij nog les gaf, elk jaar twee dagen groep acht de macht gaf en zelf vanuit een hoekje toekeek. Democratieles in de praktijk. Ik juichte vorig jaar al over deze schatkamer aan onderwijsinspiratie, die in de gekozen vorm niet al te makkelijk verkrijgbaar was. Nu wel. En vast niet toevallig. Grijp die kans. 

14. Lydia Rood Strijd om Drakeneiland

Eigenlijk ook democratieles: de serie van Lydia Rood die op een eiland zijn zonder ouders en zelf moeten uitvinden hoe ze dat regelen. Democratie of niet? In deze aflevering probeert een potige groep de macht over te nemen. Het blijkt nog niet zo makkelijk om daar wat aan te doen. Rood is sowieso een van onze politiekste kinderboekenschrijvers, vaak bezig met maatschappelijke uitdagingen. De Nederlandse verkiezingen leg je er niet mee uit, wel hoe lastig het is als er geen regels zijn. 10+

13. Jan Terlouw De derde kamer

Oudje uit 1978, maar niet geëvenaard wat spannend inzicht in de Nederlandse politiek betreft en prima als jongerenroman te lezen, wat ik als tiener deed toen ik deze pocket uit de ramsj viste. Met zweet op het voorhoofd leefde ik avondenlang mee met kleine partij die tussen twee grotere regeert en profijtelijke maar ook pijnlijke compromissen moet sluiten, uiteindelijk op leven en dood. Terlouw heeft sindsdien wel wat aan waardering in moeten boeten, zeker als auteur voor volwassenen. Maar als inspirerende gids in zijn eigen toenmalige wereld heeft hij geen evenknie. Dat hij schaamteloos voor zijn eigen gedachtengoed pleit, valt hem alleen al om die reden te vergeven. Nog goed tweedehands te krijgen. 14+ 

12. Sharon Gesthuizen Piraten, dieren, bejaarden... wat stem jij?

Wat gaat er makkelijker in een dicatuur dan in een democratie? Sharon Gesthuizen, die jarenlang voor de SP in de Tweede Kamer zat, durft het zich hardop af te vragen in het openhartige democratieboek dat ze schreef naar aanleiding van de komende verkiezingen; het verschijnt volgende week op 11 februari. Welk systeem haar voorkeur heeft blijkt heus wel, maar het is interessant om na te denken of dat ingewikkelde systeem van ons zo logisch is. 10+ 

11. Wout Waanders Parkplan

Ik vind dat van die onmogelijke vragen: is dit nou jongerenpoëzie? Daar moeten we vanaf wezen. De dichter vraagt het me in een berichtje. Ik weet het ook niet. Ik was net lekker bezig met mijn democratie-thema, komt er een gedichtenweek doorheen. Ook weer zoiets. Toen vond ik een gedicht over democratie, van Wout Waanders. En nu klopt alles weer. Vreemd lichte gedichten met geestige terzijdes, die toch heel beklemmend kunnen zijn. De wereld als een pretpark, want Waanders houdt zo van de kaartjes van pretparken. In de gedichten heel veel vrienden die rare gesprekken voeren en politici als aliens zien. Of de kroeg zien veranderen in heel veel kuikentjes. En ook enge dingen doen met aliens (denk ik). Je hoeft het niet van kaft tot kaft te lezen, je kan ook heen en weer tussen je favoriete attracties zoals in het pretpark. En dat meisje heeft dus democratie als hobby. Daar mag je geen grapjes over maken. Dan word je weggestemd. ?+ 

10. Morton Rhue De golf

Een oudje, maar actueel. Mijn lerares Nederlands las het voor toen ik veertien was. Klas wil geschiedenisleraar niet geloven als die vertelt hoe eenvoudig de nazi's in de jaren dertig op democratische wijze einde maakten aan de Duitse democratie. Geschiedenisleraar toont klas zijn gelijk door ze een week lang te disciplineren en leuzen bij te brengen. Het experiment loopt verrassend snel uit de hand. Sjaloom liet het vertalen in 1983. Mag, met een frisse vormgeving en een waar nodig opgepoetste vertaling, nog wel een keer. 12+ 

9. Titia Hoogendoorn en Nienke Schuitemaker Waarom je niet zomaar moet stemmen waar je ouders op stemmen

'Hahaha Tietiejaa', roept mijn dochter over mijn schouder. 'Nee, Tietsieja, da's een heel normale naam.' 'Tietiejaa', zingt mijn dochter, al weer op de trap naar boven. Politiek geïnteresseerd maar vijftien, helemaal de doelgroep van dit boekje. Het is dus maar goed dat die Titia zo lollig schrijft en het, ogenschijnlijk, ook niet zo serieus neemt. En zo is een hele bak informatie over wat ons in maart te wachten staat, zo verteld. Je zou er, zelfs als je nog niet met het rode potlood in de weer mag, zowaar zin in krijgen. 13+

Weekgreep #21-01 en #21-02

Beste wensen, allemaal! De boekenredactie vroeg ons om een lijstje te maken van boeken waar we ons op verheugen. Hier komen ze. 

1. Dante De Hel

Mensen die zich niet kunnen beheersen, tweedrachtzaaiers, kwakzalvers en kwade raadgevers worden in de toegankelijke hervertelling van De hel van Dante Alighieri (Blossom Books, € 24,99, 14+) met veel creativiteit voor eeuwig gestraft. Eenmaal gelouterd, laten we 2020 achter ons. Lees het volledige overzicht van boeken waar ik me op verheug in de Volkskrant.

2. Erna Sassen en Martijn van der Linden Zonder titel

Dan kan het jeugdboekenjaar bevlogen van start met de nieuwe jongerenroman van Erna Sassen: Zonder titel (Leopold, € 16,99, 14+). Joshua mist zijn beste vriendin Zouan en de opdringerige Sergio steelt zijn schetsboek. Gelukkig niet die ene met de naakten. Martijn van der Linden maakte de spannende schetsen. Lees het volledige overzicht van boeken waar ik me op verheug in de Volkskrant. 

3. Jason Reynolds Let goed op

Auteurs van kleur krijgen meer aandacht en hun jeugdboeken kunnen nog wel eens zwaar op de hand zijn. Let goed op! van Jason Reynolds (Condor, € 15,99, 12+) vertelt vol humor en hyperbolen over het schoolleven, snotjes, een bus die uit de lucht komt vallen en vooral het nemen van heel veel omwegen naar huis. Lees het volledige overzicht van boeken waar ik me op verheug in de Volkskrant.

4. Charlotte Dematons en Marije Tolman De eik was hier

Dat velen afgelopen jaar nog meer waardering hebben gekregen voor het buitenleven, blijkt uit de vele prachtige natuurboeken die eraan komen. De meest veelbelovende is De eik was hier van natuurverteller bij uitstek Bibi Dumon Tak en illustrator Marije Tolman (Querido, € 9,99, 10+). De beroemde, door het asfalt van de A58 ingesloten eik, deelt zijn levensverhaal met vriend gaai.Lees het volledige overzicht van boeken waar ik me op verheug in de Volkskrant.

5. Paul Biegel en Charlotte Dematons Groot Biegel Sproookjesboek

Het absolute hoogtepunt belooft het Groot Biegel sprookjesboek (Gottmer, € 22,90, 6+) te worden. De dochter van Nederlands beste sprookjesverteller selecteerde uit 175 nagelaten verhalen de dertig mooiste. Charlotte Dematons werkt nog aan de illustraties. Een boek dat niemand mag missen. Lees het volledige overzicht van boeken waar ik me op verheug in de Volkskrant. 

6. Yvonne Jagtenberg Wandert

Ten slotte verheugen we ons natuurlijk op Wandert - De laatste jongen die naar zijn ouders luisterde (Querido, € 15,99, 10+) van de eigenzinnige Yvonne Jagtenberg, over een jongen die artiest wil worden maar dat van zijn ouders niet mag. Gewoon, vanwege de titel: de meest veelbelovende uit alle voorjaarsbrochures. Kan alleen maar goed komen. Lees het volledige overzicht van boeken waar ik me op verheug in de Volkskrant.

7. Ben Guterson Het mysterie van Winterhuis Hotel

Het derde en laatste deel van deze serie is een goede reden om er nog eens bij stil te staan. Al was het maar om dat Ben Guterson de (sneeuw)ballen heeft om er een eind aan te maken en niet tot Sint Juttemis door te gaan. Er zijn maar weinig series zo goed of populair dat je ze deel voor deel bespreekt. Aantrekkelijk concept, magie in wintervakantiedecor, dat aan kracht wint door de lofzang op taal en lezen die van de bladzijden spat. Vertaler Imme Dros moet er veel werk maar vooral ook plezier aan hebben gehad om alle puzzels, palindromen en hints in de titels in sprankelend Nederlands om te zetten, maar dat is gelukt. 10+ 

8. Alex Milway Hotel Flamingo - Carnaval!

In deze sympathieke serie juist geen sneeuw, maar een tropisch vakantie-eiland, waar Julia Dupont dierenhotel Flamingo runt. Dat betekent de ene uitdaging na de andere, want niet alle dieren kunnen elkaar luchten. Letterlijk dit keer, als meneer en mevrouw Stinkdier een kamer nemen en een ruige popgroep 's nachts repeteert voor de grote carnavalsvoorstelling. Julia en haar beestachtige personeel lossen het optimistisch op, in Hotel Flamingo is iedereen welkom. Vertaald door Jesse Goossens. 8+

Weekgreep 20, #15

50. Jowi Schmitz Beste broers

Broers Raf en Robbie arriveren bij hun opa en oma met hun ouders om daar te gaan wonen. Het is niet meteen helemaal duidelijk wat er aan de hand is, maar moeder vertrekt vrij snel weer om te werken en vader is werkloos. Daar maken ze ruzie over. Gelukkig proberen opa en oma het fijn te maken vor de jongens. Opa heeft een geheim in het bos, waar ze eigenlijk niet in durven. Midden in de nacht gaan ze er toch naar toe. Indringende sfeer van enerzijds liefde en trouw, anderzijds dreigende verwaarlozing zoals vrijwel alleen Jowi Schmitz dat kan. Geïllustreerd door de in Kampen opgeleide maar nu in Amerika woonachtige Chuck Groenink. 9+ 

49. Rudyard Kipling, Daan Remmerts de Vries en Mark Janssen Het Jungleboek

Niets mis met goed hervertellen en dat doet Daan Remmerts de Vries in dit vrolijk stemmende project met illustrator Mark Janssen. Beter dan de film, beloven de makers en als het alleen aan de wervelende taal en de prachtige jungleplaten mag liggen, dan komt dat helemaal goed.Voorleesaanrader! Aardig om te weten: Remmerts de Vries ging al eens eerder geslaagd op tijgerjacht. Ook Janssen heeft iets met Azië en met jungles, zie onder. Voorlezen 6+, zelf lezen 9+.

48. Charles Dickens en Jack Noel Grote verwachtingen

Leuk concept, dat eigenlijk heel voor de hand ligt: het beroemde boek van Dickens een beetje ingekort en gemoderniseerd, met plaatjes. Stripversies voor volwassenen van literatuur (Kafka, Jan Wolkers) zijn er al in soorten en maten. Voor kinderen is dit ook een interessant concept, hoewel de hamvraag blijft: is spelen met klassiekers net zo intrigerend als je de originelen niet kent? Toch spreekt deze Leven van een loser-achtige aanpak (knullige tekeningen vol grapjes en pijltjes als in een aantekeningenboekje) tot de eigentijdse verbeelding. Benieuwd wat dit boek gaat doen. 9+ 

47. Mark Janssen Altijd dichtbij

Prachtig meditatief prentenboek, goud op snee uitgegeven, over een jongen die zijn pas overleden oma mist. Zijn ergste verdriet raakt hij kwijt diep in een meer, maar daarna duurt het nog even voor hij doorheeft dat oma overal is. Voor de indrukwekkende landschappen deed illustrator en in dit geval ook schrijver Mark Janssen inspiratie op in Nepal, waar hij gereisd heeft als ambassadeur voor stichting Thang. Deze organisatie zamelt geld in voor boeken. 5+

Weekgreep #20-14

43. Kacen Callender Dit is best wel een episch liefdesverhaal

In de nieuwe serie Glow van Querido zullen de komende jaren romans verschijnen met lhbti-jongeren als hoofdpersoon. Van homo-jongerenromans zijn er al behoorlijk wat, sommige behoren zelfs tot de beste youngadultboeken die ooit zijn verschenen. Glow belooft meer daarvan, met aandacht voor de rest van de regenboog. Er schuilt een gevaar in die aanpak: als je niet uitkijkt, wordt het al snel minderheden afvinken. Dit is best wel een episch liefdesverhaal van Kacen Callender (Querido; € 18,99), het eerste deel van de reeks, heeft een jonge homoseksuele hoofdpersoon van Afro-Amerikaanse afkomst en dat is uniek. Goed dat er een openhartige eerste-keer-seksscène in zit, lees je ook niet vaak. Maar het verhaal over Nate, die scriptschrijver wil worden in New York, staat verder vol met clichés, geforceerde jongerentaal en flauwe grappen. Geen doorkomen aan. Zonder de juiste labels zou dit youngadult-romannetje niet veel kans maken: het is gewoon niet goed genoeg. 16+ 

44. Sara Lövestam Als vuur

Als vuur van Sara Lövestam (Querido; € 18,99), net verschenen in de Glow-reeks, gaat gewoon over twee meisjes die verliefd worden op een Zweeds vakantie-eiland. Het wisselende perspectief tussen de arme Anna en de verwende Lou is effectief, de personages blijven je bij en de dialogen zijn grappig. Eigenlijk doet het er niet toe dat het twee meisjes zijn. Lövestam had de romance tussen een houten stoel en een pluchen kussen net zo meeslepend kunnen beschrijven. Het draait niet om anders zijn, maar om de moed om voor je gevoelens uit te komen. Iedereen kan zich hierin verplaatsen. Dat het over lesbische liefde gaat, is mooi meegenomen. 14+

45. Edward van de Vendel en Floor de Goede Gloei

Voor de rest van het scala aan gendersmaken moeten we terug naar de literaire non-fictie van Gloei. Juist daarom is dit monumentale boek zo’n prestatie. Het leven van een aseksueel, daar zijn nog nauwelijks woorden voor. Het geheim wordt pas draaglijk als je er taal voor hebt, en helemaal als die taal ook nog eens verpletterend mooi is. Dichter Edward van de Vendel en illustrator Floor de Goede is het gelukt: de interviews gaan diep, de gedichten zijn vindingrijk en de portretten geven wel de persoonlijkheid, maar niet de identiteit van de geïnterviewden weg. Gloei is, meer nog dan de rest van deze welkome serie in wording, een beschaafde schreeuw om verdraagzaamheid. Zeker weten het belangrijkste jongerenboek van dit jaar. 15+ 

46. Tim Gladdines Koning Valentijn

Boeiend jongerenboek dat deze week ook in dit rijtje hoort, ook al blijft het fascinerend lang de vraag waar het heen gaat met dat steeds gênantere verhaal over de ongemakkelijke Ben die zijn populaire broer Valentijn in alles probeert na te doen en achtervolgt. Plaatsvervangende schaamte maakt het soms moeilijk om door te lezen en tegelijkertijd nieuwsgierig of het nog erger kan. Eenderde vakantieverhaal, eenderde schoolsoap, eenderde familiedrama vol broeierige spanning en een zorgwekkende onderstroom die uiteindelijk verandert in een ontroerende golf. Mooie, rauwe young adult over jezelf ontdekken door alle ontkenning heen. 13+

Opkomst Engelse boeken in Nederland, onder zestienjarige meisjes

Waarom lezen kinderen grofweg vanaf de brugklas niet meteen in het Engels? En dan niet een kinderboek van Dahl om te oefenen, maar gewoon iets wat voor hun leeftijd of wat ze domweg interesseert? Van de Potterserie was al bekend dat vrij jonge fans al niet op de vertaling wachtten en dat heeft waarschijnlijk alles te maken met de meiden van zestien die young adultseries gewoon meteen in de brontaal aanschaffen. Zelf kreeg ik lol in Engels door Adrian Mole. Omdat het op die leeftijd meestal niet over literatuur gaat, hoor je er niet zoveel over. Maar ik zie juist wel mogelijkheden: de wereldliteratuur die je daarna kan gaan lezen, is zoveel groter dan ons eigen literatuurtje. Leuk interview vanochtend op Radio4 hierover met Feico Deutekom, pianist en directeur van Penguin Random House.

Weekgreep #20-13

42. Ben Davis Alles wat ik nog met Gizmo wil doen

Debuut in Nederland van Ben Davis. Aandoenlijk concept: Lukas bedenkt wat zijn zieke, 14-jarige (dus 78-jarige) hond nog wil doen voor hij sterft. Tussendoor dagboek van de hond zelf. De auteur wordt al de nieuwe Leven van een loser-schrijver genoemd, vanwege 'The Private Blog Of Joe Cowley, niet in het Nederlands verkrijgbaar. Vertaald door Emiel de Wild, een naam die ik al heel lang verlang terug te zien, maar dan als auteur. Hoe dan ook een aanbeveling voor dit boek, dat hij het vertaalde. Om nog snel in te pakken voor vakantie, of juist voor de hangdagen daarna. 9+

41. Marloes Morshuis Quotum

Marloes Morshuis staat voor grimmig en dan nog grimmiger. Borealis hakte er al stevig in met dingen die in normale kinderboeken niet gebeuren, ook Project Z gaat er meteen vol in. Axel en Tommy zijn na het ingaan van de ontvolkingsplannen van de Wereldraad tot 'slinkers' betiteld, wat voorlopig betekent dat er geen gas en licht meer is in hun huis en dat Axel en Tommy niet naar school gaan maar vuilnis ophalen. Voorlopig. Sterk omslag en originele vormgeving van de zijkant van de bladzijden door Megan Hoogenboom. 11+

40. Lars Bové en Yannick Pelegrin Spionage

Het beste handboek voor spionnen had ik zelf als tienjarige, maar die is al heel lang niet meer in de handel. Toegegeven: dat was toen computers nog niet in je schoen pasten en je nog kon observeren door een gat in de krant. Sterk aan dit boek zijn de strakke vormgeving, de boeiende illustraties van vers afgestudeerde striptekenaar en illustrator Yannick Pelegrin en de interessante weetjes van journalist Lars Bové, die met dit informatieve kinderboek debuteert. Wat er mist is: het doen. Helemaal aan het eind krijg je een paar codes en tips en dat is het wel. Terwijl er juist over de kunst van het overbrengen van geheime berichten (wat als je geen digitale middelen kan gebruiken, vanwege de veiligheid?) zoveel te vertellen is en met die kennis en vooral vaardigheden eindeloos veel te beleven valt. Een soort goochelen, maar dan met heel andere belangen. Dit boek is voor wijsneuzen, niet voor doeners. Misschien een idee om een losbladige cursus te ontwikkelen bij deze inleiding. (Uiteraard krijg je die afleveringen dan elke keer anders, in geheime inkt, verstopt in een pen of met speldenprikjes onder letters in een krant.) 10+

39. Petr Horáček De fijnste plek van de wereld

De zacht-grappige prentenboeken van de in Engeland woonachtige Tsjecho-Slowaak Petr Horáček hebben geen introductie meer nodig. In dit zonnige verhaal piekert haas wat de fijnste plek van de wereld is. De heuvel om op te stoeien, de plek waar beer zijn honing haalt, de rivier waar eend in zwemt, het bos van uil? Die dingen zijn toch overal op de wereld, denkt haas. Dus gaat hij op reis. En het klopt, overal op de wereld vindt hij zulke plekken. Toch mist er iets. Wat zou dat zijn? Vertaling Jesse Goossens. 4+

In mijn rubriek
Aandacht voor kleur in kinderboeken.

In het nieuws
Een kwart van de Nederlandse jongeren komt met een leesachterstand van school. Om hen enthousiast te maken voor taal en lezen, kunnen jongeren gratis workshops volgen om de beste trucjes met taal te leren. Dit project heet Taalbaas en schrijvers als Alex Boogers en Margje Woodrow geven deze workshops.

Weekgreep #20-12

38. Philip Bunting De wereldse wijsheid van de mier

Het jammere van veel natuurboeken is dat er een wat suffige en nuffige ondertoon in zit. Dit strak geïllustreerde info-boek over mieren heeft humor. Maak kennis met de mier, waar we bekende en minder bekende feitjes over te weten komen. Erg leuk om voor te lezen, dat heb ik met een info-boek eerlijk gezegd ook niet eerder meegemaakt. De Australische Philip Bunting is geen entomoloog, maar gelooft 'dat je de antwoorden op de grootste vragen in je achtertuin kunt vinden. (Als je maar goed kijkt.)' Zijn portfolio bevat nog veel meer aantrekkelijk ogende boeken. De punt aan het eind van de titel is zijn handelsmerk. Benieuwd naar meer vertalingen. 7+

37. M.G. Leonard, Sam Sedgman en Elisa Paganelli Dader op het spoor, de juwelendief

Wat kan er nu tippen aan een trein, zei Agatha Christie al en voorin dit boek doet ze het weer. En terecht: een rondrit door Engeland met boeven aan boord, veel feestelijker krijg je het niet. M.G. Leonard, bekend van Keverjongen, schreef het samen met mystery-schrijver Sam Sedgman en Elisa Paganelli maakte de illustraties. Vlot vertaal door Marce Noordenbos. De vakantieleestips vliegen natuurlijk ieder om de oren, maar... dit is er zeker een. 9+

36. John Bond Klein Konijn helpt mama

Doet wat stijl en aanpak nogal aan Chris Haughton denken, maar mag er zeker ook zijn. Voor iets oudere kleuters en zelfs tienjarigen vinden de humor van Bond wel aanstekelijk, in mijn ervaring. Net als in voorganger Niet kwijt beleeft Klein Konijn het tegenovergestelde van wat in de titel staat. Hij wil heel graag mama helpen door een brief te bezorgen. Hij moet daarvoor helemaal naar de grote stad. Vertaald door Manon Sikkel. 5+

35. Hanneke Groenteman De Battle

Sympathiek, maar kwalitatief niet zo indrukwekkend debuut van Hanneke Groenteman. Die leerde toen ze een aantal weken in een asielzoekerscentrum rondkeek Yara kennen en verwerkte haar in dit verhaal over een vijftienjarige asielzoeker die moeite heeft om aansluiting te vinden in de klas. Voor een werkstuk over helden moet ze samenwerken met hockeymeisje Hanna en ontstaat er een hechte vriendschap, waar natuurlijk nog het nodige voor moet gebeuren voor Yara helemaal door iedereen geaccepteerd is. Het verhaal werkt wel erg vlot naar een wel erg gemakkelijk happy end toe. Dat de schrijver, zelf in de Tweede Wereldoorlog onderduiker, veel ervaring heeft met uitsluiting en kinderen van vandaag wat beters gunt, ligt er dik bovenop. Misschien iets te dik. Groenteman luisterde goed naar pubers en treft in de dagboekfragmenten en chatgesprekken de tienertoon goed, maar heeft in haar eerste jeugdboek wel erg veel problemen willen stoppen en daar tegelijk erg weinig nieuws over te melden. 12+

Weekgreep #20-11

34. Hollis Kurman en Barroux Iedereen telt mee

Een in eerste instantie wat naargeestig telboek dat begint met een brandend huis (nul thuis), één boot, twee handen, drie maaltijden en vier bedden tot de vluchtelingen in een Europees land onderdank vinden en tien nieuwe vrienden vinden om mee te spelen. Debuut van Hollis Kurman, geïllustreerd door de in Nederland enkele keren eerder uitgegeven Frans-Canadese illustrator Barroux. Tegelijk verschenen in een aantal landen, de hoofduitgever het in diverse en inclusieve kinderboeken gespecialiseerde Otter-Barry Books uit Londen. Goed bedoeld en goed gemaakt, en ook zeker een verhaal dat verteld moet worden, maar ligt er wel wat dik bovenop. 4+

33. Lisa Boersen, Hasna Elbaamrani en Annelies Vandenbosch Duizend-en-één paarse djellaba's

Wie wel eens in Marokko geweest, kan zien hoe goed de Leuvense illustrator Annelies Vandenbosch de heet-stoffige, kleurenpracht van Marrakech heeft getroffen waar Esmaa die zomer terechtkomt. Als de cadeautjes - chocopasta, pindakaas - voor de familie zijn uitgepakt en de cadeautjes voor straks terug thuis weer in zijn gepakt - walnoten en amandelen - gaat Esmaa naar de markt, met tante en haar moeder, in een nieuwe paarse djellaba. Als ze kwijtraakt, blijkt dat heel veel moeders een paarse djellaba aanhebben. Dankzij een slimme waarzegster, een apentemmer en een groepje acrobaten komt het weer goed. Lisa Boersen heeft al de nodige kinderboeken op haar naam staan, mede-auteur Hasna Elbaamrani werkt bij jongeren- en debatcentrum Argan in de Amsterdamse wijk Slotervaart. 5+

32. Einat Tsarfati Binnen bij de buren

Leuk concept: meisje heeft de wildste fantasieën wie er achter de deuren wonen in haar flat van zeven verdiepingen. Circusartiesten? Zeemeerminnen? Dat levert boeiende zoekplaten op en stiekem ook een verhaal waarin meer-culturen-buren de gewoonste zaak van de wereld zijn. Online kun je ook een gratis boekje downloaden waarmee je, eventueel samen met je ouders, kunt informeren naar je buren. 5+

31. Lisbeth Kaiser en Marta Antelo Rosa Parks

Het was al een mooie serie, met aandacht voor de jeugd van beroemde meisjes en vrouwen zoals Anne Frank, Frida Kahlo en Marie Curie, maar nu pas echt compleet met Rosa Parks. McCauley, Parks was de achternaam van haar man, kaartte het onrecht niet alleen aan, ze veranderde er ook echt iets aan. Dankzij haar en de velen die haar voorbeeld volgden, verdwenen een aantal rassenregels. Al kun je je afvragen wanneer zulk werk ooit klaar is; pijnlijk om te lezen dat ze na het succes van haar protesten in het Alabama waar ze opgroeide niet meer veilig was en zich gedwongen voelde om haar werk voort te zetten in Detroit. Kort en goed verteld door Lisbeth Kaiser, strak geïllustreerd door Marta Antelo. 5+

Weekgreep #20-10

30. Saskia Maaskant Meerminnen verdrinken niet

Janna's vader overleeft een ongeluk in de Rotterdamse haven niet en haar moeder draait door. Janna gaat bij haar oom en tante in het Zeeuwse Bruinisse wonen. Of liever Bru, zoals de inwoners het dorp naar de afkorting op hun mosselschepen noemen. Ze stelt zich het zich tijdens de lange reis met tram en stoomboot voor alsof een het een groot deel van de tijd onder water ligt en dat ze door de tuinen en stegen zal kunnen zwemmen. In werkelijkheid krijgt ze het te stellen met een tante die geen kinderen kon krijgen en erg aan Janne moet wennen, stinkende vis met sufgekookte groenten en een niet onaardige maar strenge oom, die het Onze Vader ('Want van U is het Koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid tot in eeuwigheid. Amen.') woordelijk hetzelfde bidt als mijn eigen, ongetwijfeld precies even protestantse opa. Collega-schrijver Suzanne Woude mocht het manuscript lezen en vergelijkt het boek met Negen open armen van Benny Lindelauf. Daar zit wel wat in. Veel sfeer, veel beelden metaforen die passen bij die sfeer (in dit geval mossels, zout, storm en touwen), veel praten over, veel dialect, de meeste enge dingen niet in het echt maar in de broodjes aap en spookverhalen die de kinderen elkaar vertellen, mosselrecepten en veel dromen tot eindelijk die vergeten storm, 30 september 1911, losbarst. Geïllustreerd door Vicky Maaskant, de zus van. 13+

29. Maranke Rinck en Martijn van der Linden De popcorn spion

Net wat langer dan gewone eerste leesboekjes en vooral: geen getut, een gezonde portie onrecht en heel veel grappiger. Tot blijdschap van haar twee vaders neemt de school van Ellis stappen om een Nog Gezondere School te worden. Er komt geen suikerkorreltje meer in. De directeur en de boer van de popcornfabriek waar Bob vandaan komt, nemen ondertussen het vliegtuig naar Nederland. Nu is het geheim van Ellis en haar ontplofbare vriend in gevaar. Gelukkig is daar de charmante klasgenoot Dante. En blijkt Bob een meester in zich vermommen. Met een leuke knipoog naar zelfleescollega Paul van Loon. Wat een fijne serie is dit toch. 7+

28. Tjibbe Veldkamp en Noëlle Smit Vuilnisvarkens Job & Bob

Voor iedere vader die met dochter of zoon op het stuur achter vuilniswagens is blijven hangen. Nee, we hoeven er écht niet langs. Ik was zo'n vader. In het boek een hondje, dat ook zo is: hij wil graag mee. Maar ja, daar kunnen vuilnisvarkens Job en Bob natuurlijk niet aan beginnen. Het hondje blijft proberen. Herhaling, rijm, strak geïllustreerd. 3+

27. Wibke Brueggemann Liefde is voor losers

Zal wel Vlaams zijn, denk je bij zo'n debutant, maar Wibke Brueggemann (met dubbel-n) komt oorspronkelijk uit Duitsland en streek via een omweg door Amerika in Londen neer. De vijftienjarige Phoebe is bevriend met Polly, maar die krijgt iets met Tristan en dat is heel saai. Phoebe papt aan met Miriam, die iets onsmakelijks krijgt met Jacob. Moeder werkt voor Artsen Zonder Grenzen in Syrië, Phoebe logeert bij Kate die haar veel ruimte geeft. Op de haarbalkatten van Kate is Phoebe ook al niet zo dol. Iets te opgefokt, iets te veel zo-schrijf-je-voor-jongeren, daar heeft ze Brueggemann dan ook officieel een papiertje voor gehaald. Juist tussen dat bijna alledaagse opgefokte pubergezanik, zijn de net zo gewone gevoelens die Phoebe terloops voor Emma ontwikkelt mooi terloops. Vertaald door Aimée Warmerdam. Stoer Nederlands omslag, gelukkig ontschooluniformd, door Emma Ringelding. 14+

In het nieuws
Kinderen 'lazen' twee keer zoveel luisterkinderboeken tijdens lockdown. Dat meldt Jeudjournaal in een bericht over de populairste luisterboeken, de Harry Potter-serie, die opnieuw is ingesproken. Luisterboeken zijn bij de jeugd al langer in opkomst. Het populairste boek na Potter is De brief voor de koning van Tonke Dragt.

Weekgreep #20-09

26. Sjoerd Kuyper en Thé Tjong-Khing Het boek van de sterren

Iedere avond vertelt opa aan Elfie het verhaal van de sterren. Hoe de zon en de maan de aarde als kind krijgen en de aarde, geïnspireerd door de sterren, de dieren en de mensen droomt. Maar het boek valt in de zee en beleeft, van dier tot dier, zijn eigen avontuur. Gelukkig kent Elfie het verhaal uit haar hoofd. De tekeningen gaan, zoals we van Thé Tjong-Khing gewend zijn, geheel hun eigen weg en zo zijn er in dit kleine, knusse boekje maar liefst drie vervlochten verhalen te vinden. De raamvertelling, het verhaal van de sterren en het verhaal van het boek. Twee oude rotten, twee pennen. Kan niet mis gaan. 5+

25. Jonty Howley Grote jongens huilen wél

Zeker weten. Dus helemaal niet nodig om te zeggen. Zou je denken. Maar laten we vandaag verder maar heel expliciet zijn: 'En dat is helemaal oké.' Nederlands debuut van Britse illustrator en schrijver met de in dit geval toepasselijke achternaam. Vertaald door Gideon Samson. 5+

24. Anke Kranendonk Kees naar de koeien

Hè fijn, een nieuwe Anke Kranendonk. Na de tienerserie over de eigenwijze Lynn, Lynn 2.0 en Lynn 3.0 kwamen een aantal prima eerste leesboeken bij Zwijsen en Querido, maar was het verder een beetje stil. Nu, ook voor een wat jongere doelgroep, een aangenaam zomers verhaal over Kees en zijn cavia Beer Hector Zwabber Poedel, die allebei dol zijn op Septimia. Een keer hebben ze haar ontmoet. Alleen Kees kan daar wat aan doen. Daarvoor moet hij een hoop moed verzamelen en nieuwe vrienden maken. Mooi verzorgde uitgave, fijn geïllustreerd door Annemarie van Haeringen. 7+

23. Katherine Rundell Waarom je kinderboeken moet lezen zelfs al ben je oud en wijs

Katherine Rundell schrijft aanstekelijk over hoe ze als kind een 'onbesuisde' lezer werd en waarom ze vindt dat volwassenen ook kinderboeken moeten blijven lezen. Met het voorbehoud, dat er ook kinderboeken zijn die je niet hoeft te lezen, in het bijzonder als ze over poep en pies gaan of dinosauriërs. Ik moest daar erg om lachen. Poep- en piesboeken hebben in Nederland een betere reputatie dan in Engeland, dat blijkt. Of misschien ligt het aan mij. Dan geeft ze het prachtige advies: 'Beschouw kinderboeken als literaire wodka.' Goed gesproken, zo is het. Het feest wordt ingeleid door kinderboekenambassadeur Manon Sikkel, die, natuurlijk een stuk korter, haar liefde voor Dahl belijdt (en de schok toen ze er via zijn biograaf achter kwam wat een onaangename man het was), zich verbaast over de uitspraak van Buwalda die volwassenen die kinderboeken lezen wantrouwt, en vervolgens pleit om toch vooral álles te lezen. Interessant boekje, om eens goed leesdronken van te worden.

In het nieuws

Ophef (een beetje) over Slaaf kindje slaaf, ook verschenen als Hoe mooi wit ik ben, van Dolf Verroen. In dit boek krijgt Maria een slaafje: Koko. Het speelt, uiteraard, in de tijd voor de slavernij werd afgeschaft. Juist omdat hoofdpersoon Maria geen idee heeft en kamermeisje Koko volstrekt vanzelfsprekend vindt, is het boek confronterend om te lezen. Er staat nergens wat nú vanzelfsprekend is, zoals wel vaker in literatuur. Wie vindt dat zo'n boek niet zonder begeleiding gelezen mag worden en dus eigenlijk een beetje fout is, legt de verantwoordelijkheid op de verkeerde plek. Dat er kennelijk op sommige scholen te weinig onderwijs over slavernij wordt gegeven - dat gênante onderwerp laten we liever over aan kinderboekenschrijvers - is niet de schuld van Dolf Verroen. Dat kinderen die zich juist met Koko identificeren zich gekwetst voelen, omdat ze wel vaker het gevoel hebben dat in Nederland racisme vanzelfsprekend is en onvoldoende wordt tegengesproken, is heel verdrietig, maar niet de schuld van Dolf Verroen. Dat hele volksstammen alleen expliciete, letterlijke teksten begrijpen, niet tussen de regels kunnen lezen en geen gevoel hebben voor dramatische ironie, wiens schuld zou dát zijn? Je zou bijna denken: wil Verroen niet juist aan die drie dingen wat dóen? Zou het? Dit is niet het moment om één integere schrijver onterecht te bekritiseren, dit is het moment voor ouders en leraren om op te staan tegen racisme (ik zeg het maar even expliciet) en voor beter geschiedenis- én literatuuronderwijs.